Cornell og klefamenning

Fyrir skömmu skrifaði ég greinina Hvar eru góðu mennirnir?

Ég var ekki að spyrja hvar þeir væru af því að ég teldi þá ekki til. Ég var að spyrja hvar þeir væru þegar á reynir. Hvar eru karlarnir, sem myndu sjálfir aldrei beita konu ofbeldi, þegar vinur þeirra gerir það? Þegar þeir heyra eitthvað? Sjá eitthvað? Vita eitthvað?

Þegar allir vita en enginn gerir neitt

Undanfarna daga hefur heimurinn fylgst með máli fyrrverandi nemanda við Cornell-háskóla í Bandaríkjunum sem sakar sjö fyrrverandi meðlimi bræðralags um kynferðisofbeldi í október 2024. Málið er enn til rannsóknar og ásakanirnar hafa ekki farið fyrir dóm. Sumir mannanna hafa hafnað ásökunum.

Málið hefur nú verið tekið aftur til rannsóknar og verður lagt fyrir ákærukviðdóm (e. grand jury). Stjórnendur Cornell hafa staðfest að tveimur hinna sökuðu hafi verið vísað úr skólanum og tveir hafi verið settir í tímabundið bann frá námi. Bræðralagsdeildinni var lokað.

En það er annað við þetta mál sem situr í mörgum og hefur vakið mikinn óhug; samskipti bræðralagsins í hópspjalli á samfélagsmiðlinum Snapchat. Þau sýna að fleiri en þeir sem voru inni í herberginu, þar sem meint brot fóru fram, vissu að eitthvað var í gangi. Saksóknarinn hefur lýst orðalaginu í skilaboðunum sem viðbjóðslegu og dónalegu, en tekið fram að skilaboðin ein og sér svari ekki lagalegu spurningunni um samþykki.

Hver hefðu réttu viðbrögðin átt að vera? Einhver hefði þurft að stöðvar ofbeldið og koma konunni í öruggar hendur. Einhver hefði átt að neita að taka þátt í þögninni. Einhver hefði átt að hringja á lögregluna, því umræddar ásakanir flokkast undir alvarlega líkamsárás, byrlun og nauðgun. Allt í seinn - í sjö klukkutíma.

„Góðir menn“ og „vondir menn“

Við tölum gjarnan um kynferðisofbeldi eins og mannkynið skiptist snyrtilega í tvo hópa. Góða menn og nauðgara. En þannig virkar heimurinn ekki. Á milli eru heilu gráu svæðin af hegðun.

Maðurinn sem myndi aldrei sjálfur nauðga konu en hlær að brandaranum. Maðurinn sem veit hvað vinur hans gerði en segir ekki frá. Maðurinn sem horfir fram hjá hegðun sem honum finnst óþægileg vegna þess að þetta er æskuvinur hans. Maðurinn sem heyrir sögu konu og fyrsta hugsunin er ekki: Hvað kom fyrir hana? heldur: Hvað verður um hann ef þetta fréttist?

Hollusta.

Þetta undarlega hugtak sem verður stundum svo heilagt að hollusta við geranda vegur þyngra en afleiðingarnar fyrir manneskjuna sem varð fyrir brotinu. En hollusta hættir að vera dyggð þegar hún verður skjól fyrir ofbeldi.

Klefinn var aldrei bara klefi

Við höfum stundum talað um klefamenningu. Orðið kallar fram mynd af lokuðu rými þar sem karlar eru einir með öðrum körlum og tala öðruvísi en þeir myndu gera ef konur væru viðstaddar. Brandararnir verða grófari. Konur verða hlutgerðar að líkömum. Kynlíf verður að afreki. Einhver segir eitthvað sem hinum finnst kannski óþægilegt en enginn vill vera leiðinlegi gaurinn sem eyðileggur stemninguna.

En klefinn var aldrei bara klefi. Hann er hópspjallið, vinahópurinn, veiðikofinn, íþróttaliðið, partýið og vinnustaðurinn. Klefinn verður til þar sem hópur karla skapar sér rými þar sem ákveðið tal og hegðun fá að viðgangast vegna þess að enginn innan hópsins stoppar slíkt af.

Rannsóknir á svokölluðum male peer support, stuðningi karlkyns jafningja, hafa lengi skoðað þetta. Það sem gerist innan karlahóps getur skipt máli. Viðhorf jafningjanna, það sem þeir samþykkja, það sem þeir hvetja til og jafnvel það sem þeir láta óátalið getur mótað norm hópsins.

Einnig hafa rannsóknir á svokölluðu bystander intervention, inngripi nærstaddra, ítrekað sýnt mikilvægi félagslegra norma. Í tilraunarannsókn á körlum voru þátttakendur ólíklegri til að grípa inn í aðstæður gagnvart konu þegar aðrir karlar í hópnum höfðu áður skapað félagslegt norm sem einkenndist af kvenfyrirlitningu. Þeir voru einnig lengur að bregðast við.

Hópurinn skiptir sem sagt máli. Það sem vinir þínir segja skiptir máli, það sem þeir hlæja að og því sem enginn mótmælir. Og þess vegna skipta góðir menn máli. Ekki bara þeir sem nauðga ekki. Heldur þeir sem heyra og sjá að menningin innan hópsins er skaðleg og ákveða að það komi þeim við.

„En hvað var hún að gera þarna, haugölvuð?“

Þá aftur að umræðunni um Cornell-málið. Og auðvitað birtust þar spurningarnar eilífu: „Af hverju drakk hún svona mikið? Af hverju fór hún þangað? Af hverju fór hún inn í hús þar sem þessir menn voru?“

Kona má drekka tíu vodkaskot. Hún má fara inn í hús. Hún má fara þangað til að hitta ákveðinn mann. Hún má jafnvel kyssa hann. Hún má vilja sofa hjá honum. Hún má jafnvel taka hverja heimskulegu ákvörðun kvöldsins á fætur annarri. Ekkert af því er samþykki fyrir kynlífimeð einhverjum öðrum.

Það er eiginlega ótrúlegt að við skulum enn þurfa að segja þetta árið 2026.

„Hvað með rangar ásakanir?“

Svo kemur þessi spurning alltaf: „Hvað með alla mennina sem eru ranglega ásakaðir?“

Rangar ásakanir eiga sér stað. Þær eru alvarlegar. Enginn ætti að missa mannorð sitt eða frelsi vegna rangrar ásökunar. En við verðum líka að tala um umfang þeirra af einhverri skynsemi.

Í þekktri tíu ára rannsókn á 136 tilkynningum um kynferðisbrot við bandarískan háskóla voru átta mál, 5,9 prósent, flokkuð sem rangar ásakanir. Þegar niðurstöðurnar voru bornar saman við fyrri rannsóknir töldu höfundarnir að rannsóknargögn bentu almennt til hlutfalls á bilinu 2 til 10 prósent.

Og mál sem endar ekki með ákæru eða sakfellingu er ekki þar með röng ásökun. Samt virðist hin ímyndaða kona sem lýgur stundum taka ótrúlega mikið pláss í umræðunni. Á meðan milljónir raunverulegra kvenna lifa með afleiðingum raunverulegs ofbeldis.

„MeToo hefur gengið of langt!“

Svo er það þessi setning sem hljómar ansi oft. En er það raunin?

Alþjóðaheilbrigðisstofnunin áætlar að nærri þriðjungur kvenna í heiminum, um 840 milljónir kvenna og stúlkna, hafi orðið fyrir líkamlegu eða kynferðislegu ofbeldi af hálfu maka eða kynferðisofbeldi af hálfu annars manns á lífsleiðinni.

Þróunin er nánast kyrrstæð. Á síðustu tveimur áratugum hefur ofbeldi af hálfu maka minnkað að meðaltali um aðeins 0,2 prósent á ári. WHO kallaði ofbeldi gegn konum þegar árið 2013 „global health problem of epidemic proportions“, eða alþjóðlegt lýðheilsuvandamál af stærðargráðu faraldurs.

Bylting þarf líka á körlum að halda

Hvort Cornell málið verður upphafið að nýrri MeToo-bylgju ætla ég ekki að álykta. Kannski þarf nýja byltingu með nýjum áherslum, þar sem mikilvægir bandamenn stíga fram: Vinurinn, bróðirinn, samstarfsmaðurinn, þjálfarinn, kennarinn eða faðirinn. Maðurinn í hópspjallinu.

Og foreldrar drengja skipta einnig gríðarlegu máli og eru lykilfólk í þessari breytu sem barátta gegn kynbundnu ofbeldi er. Við þurfum ekki bara að ala drengi upp til að nauðga ekki. Við þurfum að kenna þeim samþykki, að virða mörk og að vinátta feli ekki í sér þagnarskyldu um ofbeldi. Kenna þeim að manni getur þótt ofurvænt um vin sinn og borið mikla virðingu fyrir honum, en samt sagt: Þetta sem þú gerðir var rangt.

Og kannski umfram allt: Ala upp drengi sem konur þurfa ekki að óttast.

Þegar ég skrifaði Hvar eru góðu mennirnir? var ég að kalla eftir bandamönnum. Ég geri það aftur. Ekki vegna þess að ég telji alla menn hættulega. Heldur einmitt vegna þess að ég veit að fjöldi karla vill ekki samfélag þar sem konur þurfa stöðugt að meta hættuna af þeim. Slíkt samfélag eyðileggur fyrir þeim líka, bæði orðspor og möguleika í makaleit.

Við þurfum á þeim körlum að halda. Við þurfum að þeir segi eitthvað, grípi inn í, verði óþægilegi vinurinn, hringi á lögregluna. Trúi því að afdrif manneskju sem verið er að brjóta á skipti meira máli en stemningin í hópnum.Góðmennska kostar stundum eitthvað. Annars er hún bara sjálfsmynd.

Höfundur er móðir, dóttir, systir, frænka og vinkona.

Heimildir:

https://www.cbsnews.com/news/cornell-university-rape-allegations-chi-phi-fraternity-details/

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30239007/

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21164210/

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/violence-against-women

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26763287/

https://www.who.int/news/item/20-06-2013-violence-against-women-a-global-health-problem-of-epidemic-proportions-

https://www.collectiveshout.org/the_rape_culture_pyramid