Ís­land skari fram úr ESB á flestum mæli­kvörðum

Skýrslan var unnin fyrir Rannsóknarmiðstöð um samfélags- og efnahagsmál, RSE, og Áfram Ísland. Tilgangur hennar er sagður vera að varpa ljósi á stöðu og þróun lífskjara og efnahagsmála á Íslandi í samanburði við ESB-ríkin í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um hvort hefja eigi aðildarviðræður við Evrópusambandið. Greiningin byggir á opinberum gögnum sem voru tiltæk haustið 2025 eða síðar, meðal annars frá Eurostat, Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, Hagstofu Íslands, Seðlabanka Íslands, OECD og Sameinuðu þjóðunum.

Konráð segir að stóra myndin sé skýr.

„Heilt yfir stöndum við mjög vel að vígi miðað við ESB-ríkin. Okkur hefur vegnað vel á síðustu tíu til tuttugu árum og lengur,“ segir Konráð.

Í skýrslunni kemur fram að Ísland sé ofarlega í samanburði þegar horft er til landsframleiðslu og einkaneyslu á mann. Þar segir að ef Ísland væri ESB-ríki væri það með fjórðu mestu landsframleiðslu á mann og næstmestu einkaneyslu á mann, miðað við kaupmáttarleiðréttar tölur.

„Við erum einfaldlega í toppsætunum. Kaupmáttur, hvort sem horft er til launa eða ráðstöfunartekna, er með því mesta sem gerist,“ segir Konráð.

Hann segir að kaupmáttur hafi vaxið hratt hér á landi í evrópskum samanburði, sérstaklega yfir lengri tíma. Í skýrslunni kemur fram að helst þurfi að horfa til fyrrum austantjaldsríkja, þar sem lífskjör voru áður mun lægri, til að finna sambærilegan eða meiri kaupmáttarvöxt.

Konráð bendir þó á að þróunin hafi veikst á síðustu misserum.

„Á þessari öld höfum við komið mjög vel út en síðustu eitt til þrjú ár hefur kaupmáttarvöxturinn verið hægur,“ segir hann.

Verðlag á Íslandi er oft nefnt sem einn helsti galli íslenska hagkerfisins. Konráð segir hins vegar að myndin breytist þegar verðlag sé sett í samhengi við tekjur.

„Ef þú berð saman verðlag og tekjur ertu í raun að skoða kaupmátt. Þá sést að verðlagið er ekki endilega hátt miðað við tekjurnar. Verð á vörum og þjónustu er almennt lágt í því samhengi,“ segir hann.

Staða vinnumarkaðarins er einnig dregin fram sem styrkleiki Íslands. Samkvæmt skýrslunni er atvinnuleysi minna hér en almennt í ESB og atvinnuþátttaka með því mesta sem gerist. Sérstaklega er bent á stöðu ungs fólks, þar sem Ísland kemur vel út í samanburði við önnur Evrópuríki.

„Við höfum verið með sterkan vinnumarkað, sérstaklega hjá ungu fólki. Þegar horft er til ungs fólks sem er hvorki í skóla, vinnu né þjálfun höfum við verið í sérflokki,“ segir Konráð.

Helsti veikleiki Íslands í samanburðinum er hins vegar há verðbólga, hátt vaxtastig og mikil vaxtabyrði heimila. Í skýrslunni segir að Ísland standi höllum fæti þegar kemur að fjármagnskostnaði og að vaxtabyrði heimila sé mikil vegna hárra vaxta.

Konráð segir vandann að stórum hluta heimatilbúinn.

„Augljósasti dragbíturinn er að við höfum búið við háa vexti og ekki náð nógu góðum tökum á verðbólgunni. Í mínum huga skýra launahækkanir mikið af því, þótt skýringarnar séu flóknari. Verkefnið er að ná verðbólguvæntingum varanlega niður,“ segir hann.

Í skýrslunni er jafnframt tekið fram að samanburður milli landa geti verið vandmeðfarinn og að opinberar hagtölur séu iðulega endurskoðaðar. Konráð segir því mikilvægt að horfa á marga mælikvarða í einu en ekki draga stóra ályktun af einni tölu.

Niðurstaða hans er engu að síður sú að Ísland standi sterkt.

„Okkur hefur vegnað vel. Það dregur ekkert undan því. En árangurinn er ekki sjálfsagður og veikleikarnir eru líka skýrir,“ segir Konráð.