Gervigreindin bíður ekki eftir Al­þingi - opnum aithingi.is

Getur gervigreindin rætt frumvörp, tekið mál til skoðunar, tekið afstöðu og greitt atkvæði eftir því hvernig alþingiskosningar fóru? Líklega er pólitík og fjölbreyttir angar lýðræðisins með flóknari verkefnum fyrir tækni sem byggist á fyrirfram gefnum forsendum. Eða hvað?

Gervigreindin er þegar farin að breyta því hvernig við vinnum, leitum upplýsinga, tökum ákvarðanir og skipuleggjum samfélagið. Stöndum við nú frammi fyrir því að þurfa að svara því hvort og þá hvernig við ætlum að undirbúa okkur fyrir áhrifin á íslenskt samfélag. Staðreyndin er nefnilega sú að umbyltingin sem óhjákvæmilega verður í kjölfarið mun hafa misjöfn áhrif á samfélög eftir því hvernig þau kjósa að undirbúa sig.

Síðasta tæknibreyting var tilkoma samfélagsmiðla. Þeir breyttu stjórnmálum, fjölmiðlum, menningu og opinberri umræðu á örfáum árum. Margt af því var til góðs. Fólk fékk sterkari rödd, ný fyrirtæki urðu til, hugmyndir ferðuðust hraðar og valdið til að miðla upplýsingum færðist frá fáum til margra. En samfélagið tók aldrei raunverulega ákvörðun um þessa breytingu. Við ræddum ekki fyrir fram hvernig hún myndi breyta lýðræðinu, börnunum okkar, fjölmiðlum, stjórnmálum eða samskiptum fólks. Við vöknuðum einfaldlega einn daginn í nýjum veruleika. Það er ekki endilega besta leiðin til að mæta stærstu samfélagsbreytingum samtímans.

Nú stöndum við frammi fyrir miklu stærri breytingu. Gervigreind mun ekki aðeins breyta því hvernig við tölum saman. Hún mun breyta því hvernig upplýsingar verða til, hvernig störf eru unnin, hvernig fyrirtæki keppa, hvernig opinber þjónusta virkar og hvernig lög eru samin. Þau samfélög sem tileinka sér gervigreind hratt, af skynsemi og ábyrgð, munu ná forskoti. Þau munu veita betri þjónustu, byggja upp samkeppnishæfari fyrirtæki, einfalda kerfi, spara tíma og taka betri ákvarðanir. Önnur munu líklega halda þó nokkra fundi og málþing um þróunina á meðan þróunin fer framhjá þeim með alvarlegum afleiðingum. Ísland má ekki skipa sér í seinni hópinn.

Við erum lítið samfélag með stuttar boðleiðir, hátt menntunarstig og sterka stafræna innviði. Við eigum að nýta smæðina sem forskot og hreyfa okkur enn hraðar. Það á líka við um Alþingi. Lög eru í grunninn texti sem ríkið ákveður að hafi bindandi áhrif. Þau þurfa að vera skýr, samræmd, framkvæmanleg og í samræmi við önnur lög. Þetta er einmitt ein tegund verkefna þar sem gervigreind getur orðið mjög góð í að leysa.

Ef við ákveðum að nýta gervigreindina vel getur hún hjálpað löggjafanum að finna mótsagnir, greina ófyrirséðar afleiðingar, átta sig á kostnaði og gætt að því að lagatextinn sé skýr. Þá gæti hún borið saman lausnir annarra ríkja, séð hvort frumvarp rekst á við gildandi rétt og fundið hvaða lög og reglur eru úr sér gengnar og mætti afnema. Það væri ekki lítil framför. Á Íslandi líkt og annars staðar gerist það of oft við lagasetningu að góð markmið týnast í loðnu orðalagi, óljósri framkvæmd og reglugerðarflækjum sem verða meira íþyngjandi en áætlað var. Raunverulegur árangur felst ekki í fjölda frumvarpa heldur í áhrifum breytinganna sem þar eru boðaðar. Vönduð lagasetning skiptir þar lykilmáli.

Með skynsamri notkun gervigreindar mætti auka gæði lagasetningar. Alþingi gæti sjálft unnið flóknari greiningu, dregið upp fleiri sviðsmyndir, metið áhrif á heimili og fyrirtæki og mótað þannig nákvæmari og skilvirkari reglur. Í dag reiðir Alþingi sig enn of mikið á framkvæmdavaldið er varðar gögn og greiningar, löggjafarvaldið gæti því með þessu móti orðið sjálfstæðara og sinnt hlutverki sínu enn betur. Það gæti bæði styrkt lýðræðið, aukið skilvirkni, minnkað kostnað og bætt samkeppnishæfni Íslands.

Við þurfum að ákveða hvernig lýðræðisstofnanir ætla að nota gervigreind. Ekki í staðinn fyrir mannlega dómgreind eða til að koma á sjálfvirkri lagasetningu, heldur til að vanda hana, auka skilning og fyrirsjáanleika, bæta greiningu og auka getu þingmanna til að taka upplýstari ákvarðanir.

Með það að markmiði opnum við nú Aithingi.is þar sem raunveruleg mál frá Alþingi eru rædd af gervigreindarfulltrúum. Aithingi á ekki að vera staðgengill lýðræðisins, heldur virka sem áminning um það hversu hratt tæknin hefur þróast og gæti einnig virkað sem spálíkan um það hvernig þingmál munu að endingu fara í gegnum Alþingi. Aithingi er innslag í umræðuna um mikilvægi þess að huga að því hvernig gervigreindin kemur til með að hafa áhrif á lýðræðissamfélög.

Stofnanir lýðræðisins og stjórnmálamenn verða sjálfir að skilja tæknina sem er að breyta samfélaginu sem þær eiga að þjóna. Gervigreindina þarf að nota af gagnsæi, fólki verður að vera ljóst hvernig hún er notuð og hver ber ábyrgð, vélin má hjálpa til við verkið til að gera betur en ekki verða skálkaskjól fyrir ábyrgðarleysi þeirra sem fara með völd.

Hvar ætlar Ísland að standa?

Við hvetjum þig til að skoða aithingi.is og sjá hvernig gervigreindin tekst á við stór mál sem koma til kasta þingsins á næstu vikum.

Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins

Rafn Steingrímsson, stafrænn ráðgjafi og forritari