Afríkudeildin bjargaði her­foringja­stjórninni

Hópur ungra hermanna og yfirmanna þeirra tóku aðra hermenn í gíslingu í herstöðinni og hófu í kjölfarið skothríð nærri forsetahöll Níger, þar sem herforinginn Abdourahamane Tiani heldur til. Greinendur segja að um tíma hafi verið útlit fyrir að valdaránið gæti hafa heppnast sökum þess hve margir uppreisnarmennirnir voru.

Rússnesku málaliðarnir í hinni svokölluðu Afríkudeild gripu þó inn í og komu sveitum herforingjastjórnarinnar til aðstoðar. Í kjölfarið var valdaránstilraunin brotin á bak aftur.

Tiani og félagar tóku völdin í eigin valdaráni í Níger árið 2023. Síðan þá hefur öryggisástandið í landinu, eins og víða annars staðar á Sahelsvæðinu svokallaða, farið sífellt versnandi.

Eftir bardaga á áðurnefndri herstöð, sem er við hlið alþjóðaflugvallarins í Niamey, voru hermenn leiddir á brott í járnum í beinni útsendingu. Í frétt France24 segir að ekki sé vitað hvað verðu um uppreisnarmennina og er ekki búið að opinbera ákærur gegn þeim.

Einn heimildarmaður France24 segir að uppreisnarmennirnir hafi margir verið frá suður- og vesturhluta Níger, þar sem óöldin í landinu er hvað mest. Útlit er fyrir að hermennirnir hafi reynt að taka völdin vegna sífellt versnandi öryggisástands í landinu og ítrekaðra árása vígamanna.

Fjölmargir hermenn hafa verið felldir af vígamönnum víðs vegar um landið á undanförnu ári.

Valdaránstilraunin hófst á föstudaginn en var ekki brotin á bak aftur fyrr en á laugardagskvöld. Síðan þá er aftur komin ró á höfuðborgina.

Afríkudeildin tók við af Wagner

Rússar hafa um langt skeið verið nokkuð áhrifamiklir víða um Afríku, í gegnum rekstur málaliðahópa. Fyrst var það Wagner Group, sem var í eigu auðjöfursins Jevgení Prígósjín, en var oft lýst sem „Skuggaher Pútíns“.

Eins og frægt er gerðu Prígósjín og málaliðar hans uppreisn í Rússlandi sumarið 2023. Fljótt eftir að uppreisnin var stöðvuð með samkomulagi milli hans og Pútíns byrjaði Pútín að grafa undan Wagner og reyna að taka yfir stjórn á starfsemi málaliðahópsins.

Þegar Prígósjín fór svo til Moskvu á fundi til að reyna að halda stjórn á veldi sínu sprakk sprengja um borð í flugvél hans.

Í kjölfarið tóku varnarmálaráðuneytið og leyniþjónusta rússneska hersins (GRU) yfir marga af samningum Wagner í Afríku og réðu málaliða Prígósjíns til Afríkudeildarinnar.

SVR, rússneska leyniþjónustan sem starfar á erlendri grundu, öfugt við FSB (arftaka KGB) sem starfar innan Rússlands, tók yfir stjórn „Tröllaverksmiðju“ Prígósjíns í Pétursborg.

Wagner er enn starfandi í Mið-Afríkulýðveldinu.

Afríkudeildin kallast á ensku Africa-Corp, eins og Afríkuhersveitir Erwins Rommel í seinni heimsstyrjöldinni. Á sínum tíma var Wagner Group skírt því nafni af því að Wagner var uppáhaldstónskáld Adolfs Hitler.

Óöldin dreifir úr sér

Vígahópar hafa lengi haldið til á Sahelsvæðinu svokallaða en þar er átt við þurrt svæði suður af Sahara-eyðimörkinni sem nær yfir þvera Afríku. Þar hafa þeir um árabil hagnast á óskráðum gullnámum, auk þess sem hóparnir skattleggja íbúa á yfirráðasvæðum sínum og fjármagna sig með ránum.

Hóparnir fjármagna sig einnig með smygli á fíkniefnum og fólki, svo eitthvað sé nefnt. Stærstu hóparnir á svæðinu eru Jama'a Nusrat ul-Islam wa al-Muslimin eða JNIM og Íslamska ríkið á Sahelsvæðinu eða ISSP.

Sjá einnig: Stór hluti Sahelsvæðisins í hættu

Eins og áður segir tóku herforingjarnir í Níger völdin þar árið 2023. Þeir vísuðu bandarískum og frönskum hermönnum á brott og leituðu þess í stað til Rússa og Wagner. Nú hefur Afríkudeildin tekið við og er áætlað að hún sé með 1.700 til tvö þúsund málaliða í Níger, Malí og Búrkína Fasó, samkvæmt AP fréttaveitunni.

Vígahópum hefur á undanförnum árum vaxið ásmegin víðs vegar um Sahelsvæðið og fer árásum hratt fjölgandi. Afríkudeildin þykir ekki hafa staðið í hárinu á vígahópum eins og Wagner gerði á sínum tíma.

Wassim Nasr, greinandi sem sérhæfir sig meðal annars í málefnum Sahelsvæðsins, segir það ekki hlutverk Afríkudeildarinnar að berjast gegn vígahópum. Þess í stað er það hlutverk málaliðanna að standa vörð um ráðamenn í landinu og tryggja þá í sessi.

Á þessu ári hafa tvær árásir verið gerðar á flugvöllinn í Niamey. Í janúar gerðu vígamenn ISSP drónaárás á flugvöllinn. Í júní felldu svo vígamenn JNIM ellefu hermenn og tvo óbreytta borgara á flugvellinum.