Það er ekki nóg að tala um geð­heil­brigði. Það er kominn tími á að­gerðir

Það er mikið talað um geðheilbrigðismál hér á Íslandi. Það er talað um mikilvægi þess að leita sér hjálpar, um að grípa fólk snemma og um að bati sé mögulegur þegar réttur stuðningur er til staðar.

En hvað gerist þegar einstaklingur leitar sér hjálpar, vill fá hjálp og aðstandendur berjast með honum en kerfið segir samt „Nei.“

Ég er aðstandandi einstaklings sem glímir við alvarlegan geðvanda. Einstaklingur sem hefur verið lagður inn á geðdeild, hættir síðan á lyfjum eftir útskrift, glímir við ranghugmyndir, hefur skaðað sjálfan sig og lýsir því yfir að vilja ekki lifa.

Við höfum ítrekað óskað aftur eftir innlögn. Í hvert skipti hefur okkur fundist við vera að reyna að sannfæra kerfið um að ástandið sé „nógu alvarlegt“. Hversu alvarlegt þarf það eiginlega að vera?

Það sem situr hvað mest í mér er ekki bara höfnunin heldur líka vanmátturinn. Að standa hjá og horfa upp á manneskju biðja um hjálp en á sama tíma upplifir að það sé einfaldlega ekki pláss eða úrræði.

Undanfarin ár hafa fjölmiðlar, fagfólk og fólk með eigin reynslu ítrekað bent á alvarlega stöðu geðheilbrigðismála á Íslandi. Það hefur verið rætt um skort á úrræðum, yfirfullar deildir og mikilvægi þess að grípa fólk fyrr. Samt sitja fjölskyldur enn uppi með sömu spurningarnar þegar þær þurfa á kerfinu að halda: Af hverju fær fólk ekki þá hjálp sem það þarf þegar óskað er eftir henni?

Ég er nýútskrifaður hjúkrunarfræðingur og ég ætlaði mér lengi að verða geðhjúkrunarfræðingur. Mig langaði að vinna með og aðstoða fólk sem glímir við erfiða geðvanda. En eftir að hafa upplifað geðheilbrigðiskerfið sem aðstandandi hef ég misst allan áhuga á því. Ekki vegna þess að ég ber ekki virðingu fyrir starfsfólkinu, þvert á móti, ég veit að þar starfar margt frábært fólk sem gerir sitt besta við erfiðar aðstæður. Heldur vegna þess að ég gæti ekki unnið í kerfi þar sem mér fyndist ég neyðast til að segja fólki sem augljóslega þarf hjálp að það geti ekki fengið hana.

Þetta snýst ekki um að finna sökudólga. Þetta snýst um kerfi sem virðist vera komið að þolmörkum.

Af hverju þurfum við að bíða eftir því að eitthvað enn alvarlegra gerist áður en fólk fær hjálp? Af hverju virðist geðheilbrigðisþjónustan svo oft grípa fólk þegar það er orðið of seint en ekki þegar það er enn að biðja um hjálp?

Ég veit að fjölskyldan mín er ekki sú eina sem hefur upplifað þetta. Það er nákvæmlega þess vegna sem mér finnst mikilvægt að tala um þetta.

Ég skora á stjórnvöld að gera geðheilbrigðisþjónustu að raunverulegu forgangsmáli þannig að fólk fái þá hjálp sem það þarf þegar þess er óskað, ekki þegar það er orðið of seint. Það er ekki aðeins mannúðlegt – það er líka skynsamleg heilbrigðisstefna. Við getum og eigum að gera betur.

Höfundur er hjúkrunarfræðingur.