Vara­seðla­banka­stjóri segir fólki að grafa upp plast­greiðslu­kortin

Ný yfirlýsing fjármálastöðugleikanefndar Seðlabankans var kynnt í dag en þar var einnig fjallað um ástandið á húsnæðis- og byggingamarkaðnum. Of mikið sé byggt af vissum íbúðum og meðalaldur fyrstu kaupenda lægri hér en í sumum öðrum ríkjum.

Seðlabankinn hefur haft áhyggjur af öryggi í íslenskri greiðslumiðlun um nokkurt skeið og hvernig megi tryggja að hagkerfið haldi áfram að virka ef eitthvað alvarlegt kemur upp á.

„Það þarf ekki einhverjar árásir til eða skera í sundur einhverja kapla í sjónum. Við sjáum bara það sem gerðist í Danmörku fyrir tveimur vikum þar sem verður tæknibilun með uppfærslu á kerfum. Þá allt í einu gat enginn greitt fyrir neitt nema í þeim tilfellum þar sem hefur verið innleidd þessi lausn sem við erum að innleiða hér á næstu vikum og mánuðum,“ sagði Tómas Brynjólfsson, varaseðlabankastjóri fjármálastöðugleika, í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni.

Lausninni sem Seðlabankinn boðar sé ætlað að gera fólki kleift að greiða með venjulega plastgreiðslukortinu sínu ef í harðbakkann slær. En til þess þurfa landsmenn sem hafa vanist því að nota snertilausar greiðslur í síma fyrst að taka upp kortin.

„Ef fólk veit hvar kortið sitt er. Ef ekki, þá er gott að fara að leita að því,“ segir Tómas.

„Það sem þarf að gera eftir mitt ár, þegar fólk kemur til baka úr sumarfríum og krakkarnir byrja aftur í skólum, þá ætti fólk að taka plastkortið með sér í búð sem selur mat eða lyf, nota það einu sinni með pin-númerinu til þess að greiða fyrir eitthvað, og þá virkjast heimild á kortinu sem gerir það að verkum að þegar og ef við lendum í einhvers konar rofi í þessari greiðslumiðlun þá verður hægt að nota kortið. Hvert kort mun hafa heimild upp á fimmtíu þúsund krónur. Þannig að ef fólk er með tvö kort þá er það hundrað þúsund kall.“

Hugmyndin sé sú að fólk geti áfram greitt fyrir nauðsynjavörur þó að netsamband liggi niðri í einhvern tíma. Eftir að lausnin hefur verið innleidd virki tæknin þannig að þegar  plastkort er notað í verslun með því að stinga því inn í greiðsluposa þá forritar hann fimmtíu þúsund króna heimild á örgjörvann í kortinu.

Binda vonir við að snertilausar greiðslur fylgi í kjölfarið

„Svo vonumst við til síðar á árinu að geta tilkynnt það að við munum líka geta greitt með Apple Pay eða þessum snertilausu lausnum. Það er svona flóknara í framkvæmd,“ bætir Tómas við.

Hann segir þetta gert að fyrirmynd annarra seðlabanka í Evrópu þar sem sambærileg heimild sé víða á bilinu tvö til þrjú hundruð evrur.

„Við hugsuðum að líklega þyrfti aðeins hærri fjárhæð hér. Í Danmörku til dæmis er fólk oft með fleiri en eitt kort, kannski kort frá tveimur útgefendum. Það er mjög algengt hér að fólk er með eitt greiðslukort. Þannig að við hugsum að það er líklega betra að fólk sé með aðeins hærri heimild hér en víða í kringum okkur,“ segir Tómas.

Einnig sé unnið að því að koma á fót innlendri greiðslulausn en greiðslukortakerfin eru öll rekin af erlendum fyrirtækjum.

„Við höfum lokið undirbúningi fyrir útboð á því sem við köllum innviði fyrir greiðslubeiðnir, sem er í raun og veru svona tenging sem mun gera það að verkum að innan einhverra missera ætti að vera búið að búa til innlendar greiðslulausnir sem fela í raun og veru það í sér að þú munt geta greitt með millifærslum í búðum.“

Þetta sé gert til að fjölga greiðsluleiðum og búa til aukna seiglu í kerfinu. Í dag fari 99 prósent allra greiðslna í verslunum í gegnum greiðslukort.

„Þetta eru tvö alþjóðleg greiðslukortafyrirtæki. Þarna myndum við þá bæta við leið sem er ekki tengd þessum greiðsluleiðum þannig að það myndi auka fjölbreytnina. Við gerum ráð fyrir að alls konar aðilar geti boðið upp á þessa lausn.“

Tómas segir að lausnin yrði ekki bundin við eiginlegt kort heldur feli í sér að fólk skanni svokallaðan QR-kóða með símanum þegar það gengur frá kaupum.

Gott að eiga reiðufé heima

Tómas nefnir að Seðlabankinn hafi einnig bent fólki á að það sé gott að eiga reiðufé heima sem myndi duga fyrir neyslu og kaupum heimilisins í þrjá daga.

„Það er gott að eiga eitthvað reiðufé heima en ég held að við verðum að reyna að horfast í augu við það að fólk er að greiða með kortum og greiða með þessum snertilausu lausnum og við ætlum að reyna að hjálpa fólki einhvern veginn að verða með meiri viðnámsþrótt í eigin lífi í gegnum þær lausnir sem það vill nota í dag.“

Mikið byggt af íbúðum á síðustu árum

Greint var frá áðurnefndri tæknilausn í yfirlýsingu fjármálastöðugleikanefndar í dag en þar var einnig fjallað um stöðu húsnæðismarkaðarins. Tómas segir mikið hafa verið byggt síðustu ár og um þrjú þúsund íbúðir komið árlega inn á markaðinn frá 2019.

„Svo sjáum við það núna á fyrstu mánuðum þessa árs að það eru álíka margir kaupsamningar á fyrstu mánuðum þessa árs og fyrstu mánuðum síðasta árs og í raun og veru þarsíðasta árs líka. Það er ekki einhver sérstaklega lítil eftirspurn, hún er svona aðeins minni en hún hefur verið undanfarin ár, en ekki þannig að þar sé ástæðuna að finna af hverju það er mikið til af óseldum nýjum íbúðum.“

Framboðið hafi aukist mjög mikið og Seðlabankinn kannað hvað einkennir þær íbúðir sem hafa verið lengi á sölu. Tómas segir staðsetningu skipta minna máli en margir haldi.

„Það er mikið af óseldum íbúðum óháð staðsetningu. Það sem þær eiga sameiginlegt er að þær eru frekar stórar. Stærð íbúðanna hefur mest spágildi fyrir það hvort íbúð selst eða ekki, sem sagt smærri íbúðir virðast seljast.“

„Það getur verið að það sé að koma inn mikið af ákveðinni stærð á markaðinn sem markaðurinn hefur ekki þörf fyrir. En það breytir því ekki að það er mikið til af íbúðum og húsnæðisverð hækkaði mikið 2022 og hefur svona haldist nokkuð stöðugt að raunvirði síðan.“

Ungt fólk hér stundum í betri stöðu en annars staðar

Tómas bætir við að gögnin sýni að það verði einnig mikið byggt í ár og líklega komi aðrar þrjú þúsund nýjar íbúðir inn á fasteignamarkaðinn.

„Ég skil alveg að fólk segi og haldi að fyrstu kaupendur eigi enga leið inn á markaðinn. En síðan skoðar maður gögnin og það er bara þannig að á hverju einasta tólf mánaða tímabili þá nær fólk með einhverjum hætti að kaupa sína fyrstu íbúð. Sá fjöldi sem nær að kaupa sína fyrstu íbúð er álíka fjölmennur hópur og er í hverjum einasta árgangi undir 25 ára. Þannig að það er eins og það sé að komast heill árgangur inn á markaðinn á hverju einasta ári.“

Raunar sé aldur fyrstu kaupenda að lækka og sé að meðaltali einhvers staðar rétt undir 30 árum.

„Hann er mun hærri í Bretlandi. Hann er að nálgast fjörutíu ár í Bandaríkjunum,“ segir Tómas.

„Ég veit að það er erfitt fyrir marga og margir fá aðstoð frá fjölskyldumeðlimum en það breytir ekki þeirri staðreynd að það er þó nokkur fjöldi sem er að kaupa sína fyrstu íbúð í hverjum einasta mánuði.“