Er ekki best að tala bara ís­lensku um ESB og mat­væla­verð?

Nú að loknum sveitarstjórnarkosningum hefur umræða um möguleg áhrif aðildar Íslands að ESB tekið sig upp aftur og er matvælaverð algengt stef í orðræðu aðildarsinna síðustu daga. Ýmist fullyrða þeir að matvælaverð muni lækka um tugi prósenta við inngöngu í sambandið eða gefa það sterklega í skyn, en algengasta fullyrðingin er sú að matvælaverð geti lækkað hér um ein 25%.

Eðlilega vekja fullyrðingar sem þessar athygli fólks, enda er um einfalda og aðlaðandi sögu að ræða. Flest okkar myndu taka fagnandi fjórðungslækkun á matarkörfu heimilisins, en því miður er fátt sem styður þessa draumkenndu sýn á framtíð Íslands innan ESB.

Ég hef engan áhuga á því að rífast um prósentur í þessu sambandi, enda skiptir það engu máli hvort lofað sé fjórðungslækkun matvælaverðs eða helmingslækkun þess. Við í Bændasamtökum Íslands höfum skoðað þessi mál ítarlega og lengi og þekkjum engin raunveruleg dæmi fyrir svo mikilli lækkun matvælaverðs, en vissulega væri áhugavert að sjá útreikninga þeirra sem þessu halda fram.

Við vitum hins vegar fyrir víst að matvælaverð lækkaði um 10% í Finnlandi við aðild að ESB. Það munar alveg um slíka lækkun en lækkunin verður einhvern veginn ómerkilegri þegar haft er í huga að afurðaverð til finnskra bænda lækkaði um ein 40% á sama tíma. Ekki græddu finnskir bændur á inngöngunni og lækkunin til bænda skilaði sér ekki nema að litlu leyti til finnskra neytenda.

Hvað varðar íslenskan raunveruleika þá verður að hafa í huga að langstærstur hluti innfluttra matvæla hér á landi er nú þegar tollfrjáls. Hátt í 90% tollskráðra landbúnaðarvara eru tollfrjálsar og innflutningsverð þeirra mun ekki lækka um eina krónu við inngöngu okkar í ESB. Það þarf mjög barnslega trú á góðvild íslenskra heildsala til að ætla þeim að lækka verð á þessum tollfrjálsu vörum frá því sem nú er við það eitt að Ísland gangi í ESB. Raunar gæti verð á matvælum frá löndum utan ESB hækkað við inngönguna ef tollar eru lagðir á þær vörur samkvæmt reglum ESB.

Að því gefnu að Ísland taki upp gildandi reglur ESB í landbúnaðarmálum þá myndi innganga okkar hins vegar leiða til þess að markaðsvernd íslenskra landbúnaðarvara félli á brott við óheftan innflutning matvæla frá ESB. Án áður óþekktra mótvægisaðgerða myndi samkeppnisstaða íslenskra bænda skekkjast mjög og geta þeirra til að keppa við innfluttar mjólkurafurðir, ófrosið kjöt og aðra matvöru, yrði skert til mikilla muna.

Þegar haft er í huga hversu viðkvæmur rekstur margra býla er nú þegar ætti engan að undra að margir bændur eru mjög uggandi yfir þessari tilhugsun. Þau sem búin eru að gera upp hug sinn og vilja að Ísland gangi í Evrópusambandið þurfa að gera miklu betur en þau eru að gera nú til að slá á áhyggjur okkar bænda. Erfitt er að sjá hvernig koma eigi í veg fyrir að við þessar nýju aðstæður yrði íslenskri matvöru ýtt út af markaðnum, með fyrirsjáanlegum afleiðingum fyrir íslenskan landbúnað, íslenska bændur og íslenskan matvælaiðnað.

Ég hef áður lýst því yfir að ég er efahyggjumaður þegar kemur að aðild Íslands að Evrópusambandinu, en Bændasamtökin ákváðu á Búnaðarþingi í vor að leggjast í ítarlega greiningarvinnu og meta þar kosti og galla við inngöngu í sambandið. Sú vinna stendur yfir og verður kynnt á aukabúnaðarþingi í haust.

Ákvarðanirnar um aðildarviðræður og aðild eru stórar, flóknar og erfiðar. Þær kalla á yfirvegaða umræðu þar sem allt er skoðað og allt er rætt. Umræðu sem byggir á staðreyndum og raunhæfum forsendum. Órökstuddar yfirlýsingar um fjórðungslækkun matarkörfunnar eru ekki innlegg í þá umræðu, heldur ódýr kosningaloforð.

Ég hef ekki trú á því að matvælaverð muni lækka við inngöngu í ESB í neinu samræmi við óskhyggju aðildarsinna. Hins vegar er það alveg kýrskýrt að ef til lækkunar matvælaverðs kæmi yrði hún aðeins fengin með því að lækka afurðaverð til bænda, lækka tekjur bænda og fjölskyldna þeirra og hygla innfluttum landbúnaðarvörum á kostnað innlendra.

Ef það er hin rósrauða framtíð sem aðildarsinnar sjá fyrir sér þá þætti mér drengilegra ef þeir töluðu bara íslensku og segðu það hreint út.

Höfundur er formaður Bændasamtaka Íslands.