„Ekki bara smá eyða, þetta er risa­stórt gat“

Búist er við að Hæstiréttur kveði upp dóm í máli tveggja lántaka á hendur Arion banka, vegna skilmála í samningi um verðtryggt lán á breytilegum vöxtum, um miðjan desember. Bankinn hefur sett veitingu verðtryggðra lána á ís. Lánastofnanir hafa takmarkað afgreiðslu nýrra íbúðalána í kjölfar dóms Hæstaréttar í máli gegn Íslandsbanka.

Breki Karlsson formaður Neytendasamtakanna og Már Wolfgang Mixa dósent við Háskóla Íslands ræddu þá stöðu sem upp er komin á húsnæðislánamarkaði í kvöldfréttum Sýnar. Þegar hafa LSR og Landsbankinn dregið úr lánaframboði og hætta er á að fleiri lánastofnanir geri slíkt hið sama að sögn Más.

„Það er vissulega hætta á því. Þegar ein lánastofnun byrjar þá myndast ákveðið fordæmi og því er erfitt fyrir aðrar lánastofnanir kannski að fara í aðra átt,“ sagði Már. Það sé að vissu leyti skiljanlegt í ljósi þeirrar óvissu sem enn er uppi. „En ég vona að þetta verði skammvinn ósæla, skammvinnur tími, sem þessi óvissa ríkir og þá verði kannski hægt að miða við einhver skaplegri vaxtakjör en stýrivextina.“

Sjá einnig: Hætt við að vextir hækki

Breki benti á að það væri ekkert í dómi Hæstaréttar sem banni lánastofnunum að veita lán með verðtryggðum vöxtum. 

Hnýtti í Má vegna vaxta Almenna lífeyrissjóðsins

„Það er mjög mikilvægt að fólk viti af því að ef það vill taka verðtryggð lán, þá getur það tekið verðtryggð lán til dæmis hjá lífeyrissjóðum,“ nefndi Breki sem dæmi. Þannig bjóði sumir lífeyrissjóðir öllu lægri vexti á slíkum lánum en bankarnir, en þó skaut Breki því að Má, sem situr í stjórn Almenna lífeyrissjóðsins, að sjóðurinn mætti að sínu mati gera betur og bjóða lægri vexti.

Í kjölfar dóms Hæstaréttar er að mati Breka nú „að myndast grundvöllur fyrir alvöru lánamarkað á Íslandi.“

Hann sé sannfærður um að þegar fram líði stundir muni samkeppni aukast og ástandið á fasteignalánamarkaði batna, neytendum í hag. Íslendingar geti ekki látið bjóða sér það til lengri tíma að vextir á fasteignalánum séu átta til níu prósent, sem sé umtalsvert hærra en þeir vextir sem bjóðist í nágrannalöndum.

Már brást við orðum Breka varðandi setu hans í stjórn Almenna lífeyrissjóðsins með því að benda á að lífeyrissjóðirnir hafi takmarkaða getu til að fylla upp í það stóra gat sem merki eru um að verði á markaðnum í framhaldi af breyttu vöruframboði bankanna sem er viðbragð þeirra við vaxtamálinu.

„Jú, ég er í stjórn Almenna, en ef bankarnir hætta að lána þá er ekki þar með sagt að lífeyrissjóðirnir geti bara stigið inn á þennan markað ótakmarkað,“ sagði Már. Til að mynda séu sjóðirnir bundnir af heimildum til fjárfestinga, þeir hafi þegar verið duglegir við að lána það sem af er þessu ári og það sé ljóst að lífeyrissjóðirnir geti ekki fyllt í gatið sem skapist við ákvörðun bankanna um að takmarka verulega eða að hætta að bjóða verðtryggð lán.

Of stórt gat fyrir lífeyrissjóðina

„Þetta er ekki bara smá eyða, þetta er risastórt gat sem er að myndast og lífeyrissjóðir hafa lánað mjög mikið þessa fyrstu níu mánuði ársins í íbúðalán og það er ekki raunhæft að lífeyrissjóðir geti endalaust fjárfest í íbúðalánum, það verður að eiga sér stað einhver áhættudreifing,“ útskýrði Már.

Það kvað við annan tón hjá Breka sem telur lífeyrissjóðina hafa ákveðnum skildum að gegna gagnvart sínum félagsmönnum. „Ég trúi því bara ekki að þeir ætli að skorast undan því að lána félögum sínum tryggustu lánin sem þú getur veitt sem lánastofnun, sem eru húsnæðislán,“ sagði Breki. „Þetta eru áhættulitlar fjárfestingar,“ bætti Breki við en Már greip orðið aftur og sagði Breka skauta fram hjá lykilatriði, meðal annars það að lífeyrissjóðirnir væru nú þegar búnir að lána mjög mikið.

Samtal þeirra Más og Breka má sjá í heild sinni í spilaranum hér ofar í fréttinni.