Fylgist með reyk­spúandi Etnu út um hótel­gluggann og hugsar heim til Þor­bjarnar

Þorvaldur Þórðarson eldfjallafræðingur segir jarðhræringar á Reykjanesskaga síðustu daga ekki hafa komið sér á óvart. Þorvaldur lýsti því í viðtali við Vísi fyrir rúmu ári, þegar hann vann við rannsóknir á eldgosavá á Reykjanesi, að svæðið væri „komið á tíma“. Þá vill svo til að Þorvaldur, ásamt fjölda íslenskra jarðvísindamanna, er staddur á eldfjallaráðstefnu á Sikiley – einmitt þegar óvissustigi hefur verið lýst yfir vegna mögulegrar kvikusöfnunar við fjallið Þorbjörn á Reykjanesskaga.

Sjá einnig: Reykjanesskagi „kominn á tíma“ og búast má við eldgosi hvenær sem er

Óvissustigi almannavarna var lýst yfir á sunnudag. Óvenjuhratt landris hefur mælst við Þorbjörn í um átta daga og töluverð skjálftavirkni hefur verið á svæðinu, sem jarðvísindamenn hafa sagt að geti verið undanfari eldgoss.

Heildarlandris nálgast nú fjóra sentimetra, samkvæmt nýjustu mælingum. Þá eru engin merki um að kvika sé komin nálægt yfirborði en talið er að hún safnist saman á um fjögurra til níu kílómetra dýpi.

Búinn að eiga von á þessu lengi

Eins og áður segir ræddi Þorvaldur eldgosavá á Reykjanesi í ítarlegu viðtali við Vísi haustið 2018. Þar sagði hann m.a. að eldgos gæti orðið hvað úr hverju á Reykjanesskaga og svæðið væri „komið á tíma“. Þá benti hann á að öll byggðalög á Reykjanesi væru nokkuð berskjölduð gagnvart eldsumbrotum en benti sérstaklega á Grindavík í því samhengi. Það er því líklega óhætt að segja að óróinn á Reykjanesi nú hafi ekki komið aftan að Þorvaldi.

„Nei, það er kannski ekki hægt að segja að þetta komi manni á óvart. Maður er búinn að eiga von á þessu dálítið lengi en aftur á móti vissi maður ekki hvenær þetta myndi skella á. En Reykjanesið er löngu komið á tíma,“ segir Þorvaldur í samtali við Vísi.

„Það sem kom mér enn þá minna á óvart er staðsetningin. Hún fylgir alveg þeirri spá sem við vorum með út frá hættumatinu.“

Þegar Vísir ræddi við Þorvald árið 2018 var hann að vinna að gerð reiknilíkans og hættumats vegna jarðvár á Reykjanesi ásamt eldgosa- og náttúruvárhópi jarðvísindastofnunar Háskóla Íslands. Sú vinna hafði þá staðið yfir í þrjú ár og matið lá fyrir árið 2018.

„Þegar við vorum að meta hættuna á eldgosum á Reykjanesi, þá var þetta svæði þar sem óróinn er núna, þetta kvikuinnskot, það er inni á einu af þessum stærri, rauðu svæðum sem við töldum að væri mest hætta á að svona atburðir gætu skeð á,“ segir Þorvaldur.

Inntur eftir því hvort reiknilíkan hópsins, og það sem Þorvaldur kallaði á sínum tíma „verkfærakistu“ til að bregðast við eldgosi, geti komið að góðum notum nú segir Þorvaldur ýmiss konar vinnu í gangi.

„Sá þáttur sem er búinn í þessari vinnu er að reyna að meta hver séu líklegustu svæðin þar sem eldsuppkoma getur orðið. En við erum núna í verkefni sem kallast EVE og þar erum við að leggja lokahönd á að ganga frá verkfæraboxinu sjálfu,“ segir Þorvaldur.

„Þegar það er komið í gagnið er hægt, á tiltölulega auðveldan hátt, að meta hraunflæði og annað. En við getum svo sem gert það, og erum að því, núna. Einn af okkar starfsmönnum er að „módelera“ hugsanlegt hraunflæði frá gosi á þessu svæði, gera líkan af því. Ekki til þess að sjá hvert hraunið fer eða hversu mikil útbreiðsla verður heldur að reyna að átta sig á því hversu mikinn viðbragðstíma fólk hefði miðað við mismunandi upptakastaði, bæði í kringum Bláa lónið og eins í Grindavík.“

Þá segir Þorvaldur að erfitt sé að segja til um framhaldið. Það mikilvægasta í stöðunni nú sé að fylgjast náið með þróun mála á Reykjanesi.

„Þetta er náttúrulega viðkvæmt svæði að því leyti til að það er fólk sem býr þarna, og hinum megin við Þorbjörninn er vinsælasti ferðamannastaður landsins. Þannig að það er töluverður fjöldi af fólki þarna inni á þessu svæði á hverjum einasta degi. Eins og aðrir vísindamenn hafa sagt þá er mjög mikilvægt að fylgjast náið með framgangi mála og gera allt sem við getum gert til að sjá til þess að við getum varað fólk við eins fljótt og auðið er. En svo vonar maður auðvitað að þetta verði ekki að neinu.“

Hlaupa fram og til baka

Svo vill til að þegar Vísir náði tali af Þorvaldi var hann staddur á Sikiley ásamt „góðum og frómum“ hópi íslenskra jarðvísindamanna. Ráðstefna undir merkjum EuroVolc var sett í byrjun vikunnar – einmitt þegar óvissustigi var lýst yfir vegna kvikusöfnunar við Þorbjörn.

„Það er verið að bæta samskipti og samvinnu þeirra sem eru í rannsóknum og eftirliti á eldfjöllum í Evrópu. Þetta er samhæfingarverkefni og það þýðir það náttúrulega að hér eru margir Íslendingar sem venjulega eru þá að fylgjast með virkni á Íslandi,“ segir Þorvaldur, sem áætlar að íslenski hópurinn telji um fimmtán til tuttugu manns.

„Við vorum ekki fyrr lent á Sikiley en að við fengum þetta yfir okkur. En þetta gengur svona stundum. Aftur á móti fer ekkert að gjósa fyrr en við komum heim,“ segir Þorvaldur kíminn.

Ráðstefnunni lýkur á morgun, föstudag, en íslensku sérfræðingarnir hafa margir hringt sig inn á Skype-fundi um stöðuna á Reykjanesi í vikunni.

„Maður hleypur svona fram og til baka,“ segir Þorvaldur. Þá sé ákveðin sárabót fólgin í því að geta litið út um gluggann og virt fyrir sér eitt af virkustu eldfjöllum heims.

 „Ég fæ Etnu í staðinn. Hún er ekki alveg eins góð og íslensku eldfjöllin en við verðum að láta hana duga í bili, út þessa viku. Ég horfi á Etnu beint í gegnum hótelgluggann og hún sendir frá sér smá reyk.“