Á­kall vegna at­huga­semda­kerfis

Um daginn hélt Þorgerður Katrín, utanríkisráðherra okkar Íslendinga, magnaða ræðu á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna. Ræðan var rökföst, staðföst og endurspeglaði gildi okkar íslendinga á alþjóðavettvangi. Þegar fréttir af ræðunni birtust á samfélagsmiðlum fjölmiðla hér á Íslandi gerðist það sem gerist nær undantekningarlaust í dag, athugasemdakerfi fylltust af skaðlegri orðræðu og hatursorðræðu.

Þetta vekur óneitanlega upp spurninguna:

,,Hvar er ábyrgð fjölmiðla þegar þeir leyfa skaðlegri orðræðu að sitja óáreittri á sínum samfélagsmiðlasíðum?”

Við búum við tjáningarfrelsi á Íslandi og eigum að standa vörð um það. En tjáningarfrelsi er ekki það sama og frelsi til þess að rakka fólk og minnihlutahópa niður. Tjáningarfrelsinu fylgir ábyrgð og það þýðir sannarlega ekki að hver sem er megi skrifa hvaða steypu eða hatur sem er undir greinum á fréttamiðlasíðum. Tjáningarfrelsið veitir þér rétt til að hafa þínar skoðanir, en það veitir þér ekki sjálfkrafa rétt á að nota umræðugrunn fjölmiðla sem ruslahaug fyrir hatursorðræðu.

Flest okkar eiga frænda eða frænku sem skrifar óþægilegar og óviðeigandi athugasemdir á samfélagsmiðlum. Hægt er að velta því fyrir sér hvort ,,Siggi óþægilegi frændi” sem leyfir sér að skrifa hatur á athugasemdakerfið, hvort hann myndi treysta sér að standa frammi fyrir hæstvirtum utanríkisráðherra og ausa úr skálum reiði sinnar á sama hátt og hann gerir á bak við skjáinn?

Flest vitum við að samskipti fólks er miklu meira en bara hið ritaða mál, oft er hægt að misskilja auðveldlega skrifuð skilaboð. Rannsóknir sýna að hið ritaða orð telur einungis um 7% af samskiptum okkar, afgangurinn er tóntegund og líkamstjáning.

Í samfélagi dagsins í dag verður manneskja vör við vaxandi skautun í umræðu, stjórnmálum, skólaumhverfinu og á samfélagsmiðlum. Fólk lokast inni í sínum eigin bergmálshellum þar sem reiknirit (algorithmar) matar það af röngum upplýsingum sem magnar upp innri reiði fólks. Þegar þetta sama fólk mætir svo á athugasemdakerfi er það oft vopnað staðleysum sem það trúir af vafasömum YouTube-rásum eða öðrum samfélagsmiðlum sem eru ekki mikið fyrir að sannreyna staðreyndir.

Það er kominn tíma til að kalla eftir skýrri ábyrgð fréttamiðla. Ef miðlarnir ráða ekki við að ritskoða eða halda athugasemdakerfunum lausum við skaðlega orðræðu og hreinni hatursorðræðu, eiga þeir auðvitað að loka á þau. Netverjar geta eftir sem áður endurbirt fréttir á sínum eigin samfélagsmiðlasíðum og rætt þær þar, en fréttamiðlar eiga ekki að bjóða upp á ókeypis pallborð fyrir hatursfullt þvaður.

Lokum athugasemdum fréttamiðla á Facebook, takk!

Mehrabian, A., & Ferris, S. R. (1967). Inference of attitudes from nonverbal communication in two channels. Journal of Consulting Psychology, 31(3), 248–252.https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6046577/

Reykjavíkurborg. (2024, júlí). Hatursorðræða og skaðleg orðræða: Fræðsluefni.https://reykjavik.is/sites/default/files/2024-07/4.hatursordraeda_og_skadleg_ordraeda_fraedsluefni.pdf

Höfundur er pistlahöfundur er kennari.