Sæti við borðið – eða sæti á ganginum?

Í grein á Vísi spyr Diljá Mist Einarsdóttir: „Hverjir fá sætin við borðið?“ Hún dregur upp mynd af því að Ísland yrði áhrifalítið innan Evrópusambandsins vegna smæðar sinnar og að helst séu það stjórnmálamenn og embættismenn sem hafi áhuga á að sitja við „borðið“. Skoðum þetta aðeins betur.

Hvar situr Ísland í dag?

Meginhluti þeirra reglna sem gilda um innri markað Evrópu hefur áhrif á Ísland í gegnum EES-samninginn.

Við tökum upp stóran hluta þess regluverks sem mótar atvinnulíf, neytendavernd, fjármálamarkaði, samkeppnisreglur og fjölmörg önnur svið. En þegar reglurnar eru samdar situr Ísland ekki við ákvörðunarborðið.

Vinur minn sem var í þessari vinnu beið út á gangi og var að grípa fulltrú þingsins þegar þeir komu út í kaffi til koma sjónarmiðum okkar á framfæri. Nú getum við aðeins komið okkar sjónarmiðum á framfæri, erum ekki við „borðið“ og höfum ekki atkvæðisrétt þegar endanlegar ákvarðanir eru teknar.

Þess vegna snýst umræðan um „sæti við borðið“ ekki um virðingarstöðu eða starfsframa einstakra embættismanna. Hún snýst um lýðræðisleg áhrif Íslands.

Sex þingmenn – en það er ekki öll sagan

Andstæðingar aðildar benda oft á að Ísland myndi aðeins fá sex þingmenn á Evrópuþinginu af rúmlega sjö hundruð. Það er rétt.

En Evrópusambandið er ekki byggt upp eins og eitt þjóðþing þar sem aðeins íbúafjöldi ræður.

Löggjöf ESB verður almennt aðeins til þegar tvær stofnanir ná saman:

• Evrópuþingið sem er kosið af borgurum Evrópu og
• Ráðherraráðið þar sem ríkisstjórnir aðildarríkjanna eiga sæti.

Í ráðherraráðinu situr ráðherra frá hverju ríki. Þar hefði Ísland sæti við borðið ásamt öðrum þjóðum Evrópu þegar reglurnar eru samdar og samþykktar.

Smáríki hafa meira vægi en margir halda

Evrópusambandið er ekki eingöngu samband borgara. Það er líka samband ríkja.

Þess vegna fá smærri ríki hlutfallslega meira vægi en íbúafjöldi þeirra einn myndi gefa til kynna.

Hvert ríki:

• tilnefnir einn framkvæmdastjóra,
• á fulltrúa í ráðherraráðinu,
• á fulltrúa í fjölmörgum nefndum og stofnunum,
• tekur þátt í undirbúningi löggjafar,
• hefur aðkomu að skipun dómara og öðrum lykilstofnunum.

Raunveruleg áhrif ráðast því ekki aðeins af atkvæðafjölda í þinginu heldur einnig af sérþekkingu, samningahæfni og getu til að byggja upp bandalög.

Raunveruleikin er að ríki eins og Malta, Lúxemborg, Írland og Danmörk hafa áhrif langt umfram íbúafjölda.

Eru embættismenn vandamálið?

Diljá Mist bendir á að fjölmargir starfsmenn vinni fyrir ESB og að aðild myndi skapa störf fyrir Íslendinga. Er það ekki bara gott? Spyrjum frekar: Viljum við að reglur sem hafa áhrif á Ísland séu samdar án íslenskrar aðkomu?

Eða viljum við hafa íslenska sérfræðinga, lögfræðinga, hagfræðinga og embættismenn inni í kerfinu þar sem ákvarðanir eru mótaðar?

Þegar íslensk fyrirtæki, bændur, sjómenn, neytendur eða námsmenn eiga hagsmuna að gæta í Evrópu er það styrkur en ekki galli að Íslendingar taki þátt í þeirri vinnu.

Kjarninn í „að vera við borið“

Þetta snýst ekki um hvort sex þingmenn séu fleiri eða færri en níutíu og sex þingmenn Þýskalands. Þetta snýst um hvort Ísland eigi að vera áhorfandi eða þátttakandi.

Hvort við viljum halda áfram að taka við stórum hluta evrópsks regluverks án beinnar aðkomu og atkvæðisréttar. Eða hvort við viljum eiga fulltrúa í þeim stofnunum sem semja reglurnar frá upphafi.

Ef við viljum eiga sæti við borðið þá viljum við að íslensk rödd heyrist þegar unnið er að málum sem hafa áhrif á íslenska hagsmuni og ákvarðanir sem snerta framtíð landsins eru teknar.

Höfundur er með MS í stjórnun og stefnumótun og er stjórnarmaður í öldungaráði Viðreisnar.