Fjar­lægja mæli­tæki sem fylgist með AMOC nærri Ís­landi

Vísindasjóður Bandaríkjanna (NSF) ætlar að byrja að fjarlægja rúmlega níuhundruð mælitæki sem fylgjast með sjávarhita, hafstraumum og upptöku sjávar á koltvísýringi úr andrúmsloftinu í þessum mánuði, að því er segir í frétt New York Times.

Eitt þeirra er í Grænlandshafi á milli Íslands og Grænlands. Það er tjóðrað við hafsbotninn þar sem hefur alþjóðlegur hópur vísindamanna sem rannsakar veltihringrásina notfært sér mælitækið.

Vaxandi áhyggjur eru nú af því að veltihringrásin, sem flytur varma norður á bóginn og gerir aðstæður við Norður-Atlantshaf vistlegri en ella, veikist eða hrynji jafnvel alveg vegna hnattrænnar hlýnunar af völdum manna. Það ylli gríðarlegri kólnun sem hefði hamfarakennd áhrif á búsetuskilyrði á Íslandi og víðar í kringum Norður-Atlantshafið.

Þessu neti mælitækja var komið fyrir árið 2016 og áttu þau að vera starfrækt í aldarfjórðung. Ríkisstjórn Donalds Trump Bandaríkjaforseta og Repúblikanaflokksins hafa lengi hamast gegn verkefninu og hafa ítrekað reynt að fjársvelta það. Bandaríkjaþing neitaði þó að samþykkja það.

Ítrekað reynt að skera framlög niður við nögl

Nú hefur NSF ákveðið að leggja vöktunarkerfið alveg niður þrátt fyrir að umsjónarmenn þess hefðu þegar slökkt á hluta þess til þess að draga úr rekstrarkostnaði. 

Talsmaður sjóðsins gaf New York Times ekki efnislegt svar um hvers vegna ákvörðunin hefði verið tekin en vísaði til þess að hún samræmdist nýjum áherslum sjóðsins.

Craig McLean, aðalvísindamaður Haf- og loftslagsstofnunar Bandaríkjanna (NOAA) á fyrra kjörtímabili Trump, segir að ákvörðunin um að fjarlægja mælitækin séu hluti af mynstri hjá núverandi ráðuneyti forsetans.

„Þetta endurspeglar frekara skilningsleysi núverandi ríkisstjórnar á virði vísindastarfs. Með því að taka kerfi af þessu tagi úr umferð setjum við Bandaríkin enn og aftur í aftursæti í vísindastarfi í heiminum,“ segir McLean við bandaríska blaðið.

Ríkisstjórn Trump hefur þegar dregið Bandaríkin út úr Parísarsamkomulaginu. Umhverfisstofnun hennar skilgreinir gróðurhúsalofttegundir, sem valda hnattrænni hlýnun, ekki lengur skaðlegar og tekur ekki tillit til áhrifa loftmengunar á heilsu fólks við ákvarðanir um mengunarreglur. Þá er umhverfisvernd ekki lengur á meðal markmiða þeirrar stofnunar.

Hafa hvatt til frekari rannsókna

Vísbendingar eru um að AMOC hafi ekki verið veikari í þúsund ár. Þá er það ekki lengur talið óraunhæft að hringrásin gæti hægt verulega á sér eða stöðvast með áframhaldandi hlýnun á þessari öld. 

Vísindamenn sem rannsaka hringrásina hafa jafnframt varað við því að hugsanlegt sé að farið verði yfir vendipunkt þar sem hrun hennar verður óumflýjanlegt verði ekkert að gert. Mögulega muni menn ekki vita af því fyrr en það verði of seint. Því hafa þeir hvatt til aukinna rannsókna og athugana í hafinu.

Niðurstöður rannsóknar sem vísindamenn frá Íslandi tóku þátt í og birtust í síðustu viku bentu til þess að kuldapollur í hafinu sunnan við Ísland sé tilkominn vegna minni varmaflutninga í hafinu. 

Ángel Ruiz-Angulo, dósent við Háskóla Íslands, sem var á meðal höfunda greinar um rannsóknina sagði Vísi um helgina að athuganir og vöktun skorti í hafinu suður af Íslandi til þess að fylgjast nánar með mögulegum breytingum þar.

Hópur nokkurra fremstu loftslagsvísindamanna og haffræðinga í heimi vöruðu norræna ráðherra við mögulegu hruni AMOC á Hringborði norðurslóða árið 2024. Hvöttu þeir norræna  ríki til þess að nýta áhrif sín til þess að þrýsta á um hertar aðgerðir til þess að draga úr hættunni.