Hvernig ræktum við frið í huga fólks?

UNESCO, Mennta-, vísinda- og menningarmálastofnun Sameinuðu þjóðanna, hefur það að markmiði að efla frið og sjálfbæra þróun með alþjóðlegu samstarfi á sviði menntunar, vísinda, menningar og tjáningarfrelsis. Það er óhætt að segja að starf stofnunarinnar hafi sjaldan verið mikilvægara en nú á tímum hraðra samfélagsbreytinga og ólgu í samskiptum þjóða. Rík þörf er á samvinnu þjóða til að vernda menningararf, efla menntun og tryggja að tækniframfarir á borð við gervigreindina nýtist öllum eða eins og einkunnarorð stofnunarinnar sjálfrar tiltaka, að enginn verði skilinn eftir.

Þátttaka Íslands í UNESCO skiptir einnig miklu máli. Ísland kemur að borðinu með reynslu af sjálfbærri auðlindanýtingu, sterku menntakerfi og lifandi menningararfi, auk þess að vera virkur þátttakandi í umræðu um mikilvægi tungumála, jafnréttis og lýðræðis á alþjóðavettvangi. Nýverið lauk Ísland setu sinni í framkvæmdastjórn stofnunarinnar þar sem við höfum átt fulltrúa sl. fjögur ár. Ísland leggur einnig sitt af mörkum með margvíslegum öðrum hætti. Til dæmis með starfi GRÓ – þekkingarmiðstöðvar þróunarsamvinnu þar sem við tökum árlega á móti tæplega 100 þátttakendum í Sjávarútvegsskólanum, Jafnréttisskólanum, Jarðhitaskólanum eða Landgræðsluskólanum. Þátttakendur fara heim reynslunni ríkari til sinna heimalanda þar sem þeir leggja af mörkum við þróun mála á sínum sérfræðisviðum. En frá upphafi hafa hátt í tvö þúsund sérfræðingar frá þróunarlöndum komið hingað til náms í skólunum fjórum.

Fæstir gera sér grein fyrir því umfangsmikla starfi stofnana og verkefna sem fram fer hérlendis undir merkjum UNESCO. Eflaust vita þó margir af því að þjóðargersemar okkar eins og Þingvellir, Surtsey og Vatnajökulsþjóðgarður eru á heimsminjaskrá UNESCO. Að auki eigum við tvö jarðvanga, Reykjanes jarðvang og Kötlu jarðvang, sem eru meðal tæplega 200 jarðvanga í 48 löndum víðan um heiminn. Ekki er langt síðan við eignuðumst okkar fyrsta vistvang undir nafni UNESCO en Snæfellsnes hlaut inngöngu á þann lista sem vistvangur á síðasta ári. Þónokkra athygli vakti hérlendis þegar sundlaugamenning okkar Íslendinga komst nýverið á skrá UNESCO yfir óáþreifanlegan menningararf mannkyns en áður hafði smíði og notkun norrænna súðbyrðinga verið skráð á listann. Reykjavíkurborg er bókmenntaborg UNESCO og 27 skólar taka hérlendis í verkefninu UNESCO-skólar sem er alþjóðlegt samstarfsnet skóla sem er starfrækt á vegum stofnunarinnar. Að auki starfa hér stofnanir á borð við Vigdísarstofnun, alþjóðleg miðstöð tungumála og menningar, og fyrrnefnd GRÓ þekkingarmiðstöð þróunarsamvinnu undir merkjum UNESCO.

UNESCO-dagurinn hefur verið haldinn undanfarin ár sem vettvangur þeirra aðila og stofnana sem starfa undir merkjum UNESCO á Íslandi. Að þessu sinni viljum við opna samtalið enn frekar og bjóða öllum þeim sem áhuga hafa að fræðast um fjölbreytt og mikilvægt starf Íslands innan UNESCO og taka þátt í samtali um framtíðina og leggja sitt af mörkum við að rækta friðinn í hugum fólks. Verið hjartanlega velkomin í Eddu, hús íslenskunnar, 7. maí nk. á UNESCO daginn.

Höfundur er formaður landsnefndar UNESCO á Íslandi.