Þegar sjón­deildar­hringurinn verður 360 gráður - Fram­halds­nám getur breytt meiru en bara þekkingu

Að fara í framhaldsnám er stór ákvörðun. Fyrir mig var það þó ákvörðun sem ég hef aldrei séð eftir. Þvert á móti tel ég hana vera eina af bestu fjárfestingum sem ég hef gert, bæði í starfi og í einkalífi. Framhaldsnám hefur ekki aðeins aukið þekkingu mína heldur einnig þroskað mig sem fagmann og sem manneskju. Sú vegferð hefur síðan haldið áfram og í dag er ég í sérfræðiþjálfun í hjúkrun með það að markmiði að verða sérfræðingur í hjúkrun sjúklinga með smitsjúkdóma, með áherslu á hjúkrun sjúklinga í einangrun.

Þeir sem þekkja mig vita að ég er vön að vera með marga bolta á lofti, og mér finnst það æðislegt ! Það kom því kannski ekki á óvart að ég ákvað að skrá mig í tvær námsleiðir samhliða í háskólanum þegar ég skráði mig í framhaldsnám, diplómu í sýkingavörnum og smitsjúkdómahjúkrun og meistaranám. Á bak við þá ákvörðun lá þó skýr tilgangur. Ég hafði um árabil starfað á smitsjúkdómadeild og kynnst vel sjúklingum í einangrun. Sá sjúklingahópur hefur verið stór hluti af mínu starfsumhverfi síðustu tíu ár og með tímanum varð mér sífellt ljósara að þar væri tækifæri til að bæta þjónustu.

Stundum upplifir maður ákveðna köllun í starfi, eða tilfinningu fyrir því að eitthvað megi gera betur. Fyrir mig kviknaði þessi tilfinning sérstaklega í tengslum við þjónustu við sjúklinga í einangrun á tímum COVID-19 heimsfaraldursins. Ég vann mikið á þeim tíma með þann sjúklingahóp og í öllum þeim bylgjum sem fylgdu. Þá fór ég að taka eftir ýmsu sem betur mætti fara og tengdi það einnig við reynslu mína af sjúklingum í einangrun áður en heimsfaraldurinn skall á. Til að geta tekið þátt í að bæta þjónustu við þennan skjólstæðingahóp fannst mér nauðsynlegt að kafa dýpra í fræðin, afla mér meiri þekkingar og skilnings og læra að horfa á viðfangsefnið frá fleiri sjónarhornum, t.d. frá sjónarhorni sjúklinga og aðstandenda.

Þegar ég hóf framhaldsnám opnaðist fyrir mér nýr heimur. Í minningunni breikkaði sjóndeildarhringurinn strax, bara strax á viku eitt. Ef ég ætti að lýsa því myndrænt má segja að hann hafi farið úr um 120 gráðum í 360 gráður. Ég fór að sjá klínískar aðstæður, verklag og þjónustu við sjúklinga í talsvert víðara samhengi en áður. Í daglegu starfi fór ég líka sífellt oftar að spyrja sjálfa mig spurninga eins og: Af hverju geri ég þetta svona? Á hverju byggir þessi framkvæmd? Er þetta rétt leið og hvers vegna?

Þessar spurningar urðu smám saman hluti af hugsunarhætti mínum í starfi. Þegar ég fékk spurningar frá samstarfsfólki fór ég einnig að velta fyrir mér hvers vegna ég svaraði eins og ég svaraði. Í stað þess að treysta eingöngu á vana eða reynslu fór ég að kafa dýpra í fræðin og kynna mér betur hvaða gögn og rannsóknir lægju að baki verklagi og ráðleggingum.

Samhliða þessu breyttust svörin mín þegar samstarfsfélagar leituðu til mín eftir ráðum. Ég svaraði ekki lengur aðeins spurningunni sjálfri, heldur reyndi einnig að útskýra hvers vegna svarið væri eins og það væri og hvar væri hægt að finna frekari upplýsingar. Þannig varð þekkingarmiðlun stærri hluti af starfinu.

Að fara í framhaldsnám krefst þó tíma, þolinmæði og mikils skipulags. Þegar nám er stundað samhliða fullu starfi og fjölskyldulífi þarf skipulag að vera í forgangi. Fyrir mig var það þó aldrei spurning um að fara í framhaldsnám til að hækka lítillega í launum. Ástæðan var einfaldlega sú að mig langaði til að geta gefið meira af mér í starfi. Ég hef alltaf elskað starfið mitt og fann sterka þörf fyrir að þróast áfram og gera enn betur.

Framhaldsnámið hefur ekki bara aukið þekkingu mína og færni heldur einnig stækkað tengslanet mitt verulega. Í gegnum námið hef ég kynnst samstarfsfólki víðs vegar um stofnunina, fagfólki á öðrum heilbrigðisstofnunum um landið og einnig kollegum erlendis. Þessi tengsl hafa reynst ómetanleg, bæði þegar kemur að faglegri umræðu og samstarfi. Með aukinni þekkingu og reynslu hafa ný tækifæri einnig farið að opnast í starfi. Ég hef einnig öðlast aukið sjálfstraust og sjálfsöryggi og lært að standa með sjálfri mér og faglegum sjónarmiðum mínum, sem hefur styrkt mig sem málsvara sjúklinga, aðstandenda og samstarfsfólks.

Eitt af því sem hefur komið mér mest á óvart er hversu oft nýjar hugmyndir kvikna þegar þekking og reynsla fara að tengjast á nýjan hátt. Stundum kviknar einföld spurning: Af hverju er þetta ekki til? Af hverju hefur enginn gert þetta áður? Og stundum leiðir sú spurning einfaldlega til þess að maður ákveður að byrja verkefni eða breytingar sjálfur.

Ég valdi að fara í framhaldsnám í sýkingavörnum og smitsjúkdómahjúkrun. Þegar kemur að framhaldsnámi tel ég mikilvægt að velja námsleið þar sem áhuginn liggur. Áhuginn skiptir miklu máli, því í framhaldsnámi fær maður einstakt tækifæri til að dýpka þekkingu sína á því sviði sem heillar mann mest.

Mörg verkefni í slíku námi eru opin í eðli sínu og gefa nemendum svigrúm til að fara ótroðnar slóðir, skoða nýjar hugmyndir og kafa dýpra í viðfangsefni sem þeir brenna fyrir. Þannig skapast tækifæri til að þróa hugmyndir og verkefni sem geta síðar nýst í starfi og haft raunveruleg áhrif á þjónustu við sjúklinga, aðra þjónustuþega og auðvitað samstarfsfólk líka.

Það sem stendur þó oft upp úr er þegar maður finnur að þessi vinna skilar sér til þeirra sem þjónustan er ætluð. Þegar þjónustuþegar sýna þakklæti eða maður finnur að þeir treysta manni og kunni að meta það sem við erum að gera, þá verður það svo ljóst hvers vegna maður leggur allt þetta á sig. Sú tilfinning að vita að vinnan skiptir máli og hefur raunveruleg áhrif er það sem gerir mann stoltan af starfi sínu, stétt og stofnun.

Ferðalagið í námi lauk þó ekki með meistaragráðu. Að því loknu hóf ég sérfræðiþjálfun á Landspítala og á nú eftir um það bil eina önn af fjórum í því námi. Markmið mitt er að öðlast sérfræðiviðurkenningu í hjúkrun sjúklinga með smitsjúkdóma, með áherslu á hjúkrun sjúklinga í einangrun.

Sérfræðiþjálfunin hefur verið að mér finnst eðlilegt framhald af þeirri vegferð sem hófst þegar ég ákvað að fara í framhaldsnám. Hún gefur mér tækifæri til að dýpka enn frekar þekkingu mína, styrkja klíníska færni og halda áfram að vinna að því markmiði að bæta þjónustu við sjúklinga sem þurfa einangrun vegna smitsjúkdóma. Í þeirri þjálfun hef ég

einnig kynnst frábærum hjúkrunarfræðingum sem eru að sérhæfa sig á örðum sviðum og hef ég lært svo margt af þeim flotta hópi.

Ég hef alltaf verið mikill hugsuður og áður en ég hóf nám í hjúkrunarfræði velti ég jafnvel fyrir mér að fara í heimspeki. Að mörgu leyti hefur hjúkrunarfræðin þó gefið mér vettvang til að nýta þessa forvitni og spurningar. Hjúkrun er fjölbreytt fag með ótal möguleikum til þróunar og framhaldsmenntunar.

Þekking á sýkingavörnum og smitsjúkdómum nýtist í raun alls staðar innan heilbrigðiskerfisins. Smitleiðir þekkja ekki deildarmörk og því er þessi þekking mikilvæg fyrir alla sem starfa í heilbrigðisþjónustu.

Það er líka ákveðinn kostur fyrir fjölskyldu og vini að eiga „smithjúkku“ í kringum sig. Ég held ég geti samt verið viss um að fjölskyldan mín verður kannski ekki alltaf jafn spennt þegar ég hoppa hæð mína af áhuga ef upp kemur hááhættu smitsjúkdómur (t.d. ebóla) hér á landi þar sem ég mun lýsa yfir miklum áhuga á að fara beint í að sinna slíkum sjúklingum. Fyrir mér endurspeglar það þó einfaldlega hversu mikilvægar sýkingavarnir eru. Þekking og þjálfun í sýkingavörnum hefur líka áhrif á hvernig maður upplifir áhættuna í starfi. Þegar við þekkjum smitleiðir vel, höfum fengið góða þjálfun og skiljum hvaða aðstæður skapa raunverulega smithættu, þá verður óttinn strax minni. Þekking skapar öryggi, bæði fyrir starfsfólk og sjúklinga.

Þessar pælingar rifjuðust upp nú þegar opið fyrir umsóknir í framhaldsnám við Háskóli Íslands, umsóknarfrestur er til 15. apríl. Fyrir þá sem hafa verið að velta fyrir sér hvort framhaldsnám sé næsta skref er því kjörið tækifæri að nýta páskafríið í að kynna sér framhaldsnám. Það er einnig rétt að minna á að margir eiga rétt á námsleyfi í starfi. Hægt er að nýta allt að 20% námsleyfi á launum, sem getur auðveldað fólki að stunda nám samhliða starfi og fjölskyldulífi.

Framhaldsnám er krefjandi, en það er einnig eitt af því mest gefandi sem ég hef tekið mér fyrir hendur. Fyrir mig breytti það ekki aðeins þekkingunni heldur líka hvernig ég hugsa og sé hlutina frá öðrum sjónarhornum, og stundum er það einmitt það sem þarf til að sjóndeildarhringurinn verði allt í einu 360 gráður.

Höfundur er sérnámshjúkrunarfræðingur á Landspítala.