Hjúkrunar­fræðingurinn sem skuldar meira, græðir helling og vill kíkja í pakka

Berglind Guðmundsdóttir skrifar í Vísi 10. mars sl. sögu um hjúkrunarfræðing sem tók verðtryggt húsnæðislán. Lánið stóð í 53 milljónum árið 2022, en er nú í 61 milljón. Afborganir eru að sliga hjúkrunarfræðinginn.

Skoðum þetta nánar. Frá janúar 2022 til jafnlengdar í ár hefur húsið sem hjúkrunarfræðingurinn á hækkað í verði um 26 milljónir, að því gefnu að hann hafi skuldað 70% af verðmæti hússins árið 2022 og verð þess hafi fylgt húsnæðisvísitölu. Lánið hækkaði á sama tíma um 8 milljónir, svo hjúkrunarfræðingurinn hefur auðgast um 18 milljónir á þessum fasteignaviðskiptum á umræddu tímabili. Einhverjum þætti eflaust sanngjarnt að lífeyrissjóðurinn sem lánaði fyrir kaupunum fengi enn stærri hlut í hagnaðinum en hann fékk, en við látum það liggja milli hluta.

Berglind vill kíkja í pakkann hjá Evrópusambandinu. Skoðum hann. Raunvextir á íbúðalánum á Íslandi, sem er eðlilegasti mælikvarði á leiguverð peninga, eru oft 1-2 prósentustigum yfir því sem algengt er í nágrannalöndunum. Ekki eru vísbendingar um að það breytist þótt Ísland gangi í Evrópusambandið. Húsnæðisvextir eru nefnilega furðu breytilegir milli evrulanda og oftast hægt að finna svæði þar sem vextir umfram verðbólgu eru á svipuðu róli eða hærri en á Íslandi. Það vill reyndar til að þessa dagana eru raunvextir í Svíþjóð lægri en víðast í evrulöndum. Í Svíþjóð er notuð sænsk króna sem er örmynt miðað vi evru. Stærð gjaldmiðla er nefnilega afleit vísbending um vexti.

Það er fleira í pakkanum. Háir reikningar, hver ofan á öðrum. Félagsgjöld í sambandinu, kostnaður við stækkun stjórnkerfis á Íslandi, kostnaður við fyrirhugaða hervæðingu, kostnaður við að reka samfélag í frumskógi reglna sem ræktaður er í kringum risastór samfélög og kostnaður sem hlýst af tollastríðum sem ógerningur er að meta, en gæti orðið mikill. Allt þetta hleypur á hundruðum milljarða og hjúkrunarfræðingurinn á Íslandi fengi að borga sinn hlut, ef Ísland væri innanborðs í Evrópusambandinu.

Sjálfsagt er líka að velta fyrir sér stöðu hjúkrunarfræðings í t.d. í hjarta evrulands, Frakklandi. Hefði sá franski fengið lán á stærð við það íslenska, til 25 ára, hefðu 70-90% af nettó launum hans farið í afborganir og vexti og það hefði skilað honum láni sem stæði í um 46 milljónum. Húsnæðið hefur lækkað í verði um 2 milljónir. Eftir stendur að franski hjúkrunarfræðingurinn hefur borgað lunga launa sinna af láninu og eignast um 5 milljónir í fasteign, en sá íslenski hefur borgað svipað og sá franski, en mun lægra hlutfall af laununum sínum og eignast um 18 milljónir í fasteign.

En allt er þetta óraunhæft að því leyti að franska hjúkrunarfræðingnum, sem er með um 50-60% af launum þess íslenska, hefði verið vísað kurteislega út úr í bankanum í Frakklandi ef hann hefði beðið um lán í líkingu við það sem sá íslenski fékk.

Hjúkrunarfræðingurinn á Íslandi er að sligast undan afborgunum. Það er skiljanlegt, því þetta er hátt lán. Besta leiðin áfram er að hafa augun opin fyrir ódýrri fjármögnun á Íslandi og að vona að forsætisráðherra efni kosningaloforðið um að berja niður vexti, jafnvel þótt það fækki fylgjendum aðildar Íslands að Evrópusambandinu, sem enn trúa á ódýra peninga frá jólasveininum í sambandinu. Það vill reyndar svo til að forsenda aðildar að evru eru lágir vextir, sem ríki þurfa að ná á eigin spýtur, en afleiðingarnar af inngöngu í Evrópusambandið eru háir reikningar til íslenskrar alþýðu.

Höfundur er formaður Heimssýnar, félags um fullveldi Íslands.