Í sárum yfir brandara um hrossatyppi

Michael starfaði sem logsuðumaður í gullnámu í Kirgistan. Í byrjun árs 2016 gæddu samstarfsmenn Michael sér á þjóðarrétti Kirgistan, pylsu úr hrossakjöti sem kallast chuchuk.

Eins og samtímamanni sæmir smellti Michael mynd af pylsunni. Myndinni deildi hann á Facebook ásamt hnyttnum texta þar sem hann kvað pylsuna líkjast hrossatyppi.

Starfsmönnum námunnar var hins vegar ekki skemmt. Þeim misbauð brandari Skotans um þjóðarpylsuna svo mjög að þeir gerðu uppreisn.

Með naumindum tókst að koma Michael undan æstum múg, sem hugðist koma honum fyrir kattarnef, og út á flugvöll. Þar beið hans hins vegar lögreglusveit. Michael var handtekinn og honum tjáð að hann gæti átt yfir höfði sér fimm ára fangelsi.

Slaufunaræði og byltingarforingjar

Í nýjum hlaðvarpsþætti Sölva Tryggvasonar fordæmdi fyrrverandi þingmaður Pírata, Helgi Hrafn Gunnarsson, „slaufunaræðið“ sem gekk yfir Ísland fyrir nokkrum árum.

Helgi Hrafn kvað um „ofbeldismenningu“ hafa verið að ræða þar sem „hópar fólks tóku sig saman og meiddu og skemmdu fyrir þeim sem voru þeim ósammála.“

„Ef maður sagði nokkurn skapaðan hlut sem var fræðilega, hugsanlegt hægt að skilja á einhvern annan hátt heldur en veg helstu byltingarforingjanna, þá tók sig til hópur sem beinlínis vildi eyðileggja allt fyrir manni,“ sagði Helgi Hrafn um málið í Facebook færslu. „Félagslífið, fjölskylduna, vinnuna, allt.“

Hvernig getur útlendingur bara sagt þetta?

Skotinn Michael Mcfeat slapp með skrekkinn: Honum var vísað frá Kirgistan.

Ekki voru allir á eitt sáttir.

Mayram Nuraliyeva, kokkur á veitingahúsi í Moskvu, hnoðaði hrossakjöt af ástríðu þegar blaðamann The Times bar að garði.

„Þetta er einn af okkar ljúffengustu réttum,“ sagði hún og hóf að troða kjötinu í lambagarnir, en Mayram sérhæfir sig í að útbúa þjóðarrétt heimalands síns, Kirgistan.

Mayram var í sárum yfir brandaranum um hrossatyppið.

„Hvernig getur útlendingur bara mætt til landsins, borðað matinn okkar og látið svo út úr sér eitthvað þessu líkt?“ sagði hún og hristir höfuðið. „Ástandið var svo miklu betra á Sovét-tímanum þegar fólk gat ekki bara sagt hvað sem því datt í hug.“

Fögur í orði

Veröld þar sem „fólk getur ekki bara sagt hvað sem því dettur í hug“ getur virst fögur í orði. Sagan sýnir hins vegar að á borði er hún langt frá því að vera sú útópía sem stefnt var að.

Sovétríkin liðu undir lok. Helgi Hrafn Gunnarsson virðist bjartsýnn á að slaufunaræðið sé liðið hjá.

En er raunin sú?

Hætti í fússi

Rithöfundurinn Arundhati Roy, höfundur metsölubókarinnar Guð hins smáa, hætti í fússi við þátttöku í Kvikmyndahátíðinni í Berlín í síðustu viku.

Hátíðin er styrkt af þýska ríkinu. Við opnun hennar leitaðist dómnefndin við að koma sér hjá því að svara fyrir stuðning þýskra stjórnvalda við Ísraelsríki og framgöngu þess í Gaza.

Sagði pólski kvikmyndaframleiðandinn Ewa Puszczyńska spurninguna „ósanngjarna“ og kvaðst ekki geta borið ábyrgð á ákvörðunum þýskra yfirvalda.

Formaður dómnefndarinnar, þýski leikstjórinn Wim Wenders, kvað „kvikmyndir geta breytt heiminum“ en „ekki með pólitík“.

Roy „bauð við“ ummælunum og kvað þau tilraun til að „þagga niður samtal um glæpi gegn mannkyninu ... þegar listamenn, rithöfundar og kvikmyndagerðarfólk ættu að vera að gera allt sem í þeirra valdi stæði til að stöðva þá.“

Í ljós kom að það var ekki aðeins dómnefndin sem krafin var svara um pólitísk málefni lítt tengd hlutverki þeirra á kvikmyndahátíðinni.

Harry Potter leikarinn Rupert Grint var spurður að því hvað honum fyndist um fasisma („ég er augljóslega á móti honum,“ var svarið) og leikkonan Michelle Yeoh, frá Malasíu, var spurð að því hvað henni fyndist um ástandið í Bandaríkjunum, svo fátt eitt sé nefnt.

Framkvæmdastýra hátíðarinnar fann sig knúna til að stíga fram og árétta það sem mörgum hefði þótt liggja í augum uppi í lýðræðisríki.

„Listamönnum er frjálst að nýta sér tjáningarfrelsi sitt eins og þeir kjósa,“ sagði hún. Hún kvað hins vegar „ekki hægt að ætlast til þess að þeir tjáðu sig um hvert einasta pólitíska álitaefni sem einhverjum dytti í hug að spyrja þá um nema þeir kysu svo.“

Hvað myndi Mayram segja?

Í Brennu-Njáls sögu kveður Skarphéðinn Njálsson andstæðing sinn í kútinn með því að saka hann um að „stanga úr tönnum“ sér „rassgarnarenda merarinnar“ sem hann át.

Á sögutíma Njálu, og nánast fram á 19. öld, þótti fátt jafnófínt hér á landi og að leggja sér hrossakjöt til munns.

Hvað ætli Mayram frá Kirgistan segði ef hún frétti að hrossakjötsát væri notað sem móðgun?

Það virðist í auknum mæli viðtekið að fólk megi hafa eigin skoðanir. Rétturinn til að hafa ekki skoðun er hins vegar ekki öllum tryggður.

Á list að vera pólitísk? Á hún ekki að vera pólitísk?

Má halda kvikmyndahátíð án þess að gera helstu spellvirki mannkyns að þungamiðju hennar? En íþróttamót? Þorrablót? Viðskiptaþing?

Má setja upp leiksýningu án þess að vekja athygli á uppgangi fasisma? Má halda kökubasar án þess að minna á hungursneyð í Súdan?

Má fara á djammið án þess að minnast fallinna hermanna í Úkraínu? Má poppa og horfa á Netflix án þess að rifja upp helförina?

Sitt sýnist hverjum. Það er einmitt fegurð þess að lifa ekki í Sovétríkjunum sálugu.