Fleiri reita hár sitt yfir skorti á þrifum en nagladekkjum

Vísir sendi þingmönnum Reykjavíkurkjördæmis, borgarfulltrúum í borgarstjórn og bæjarfulltrúum sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu fyrirspurn vegna málsins. Mikil mengun hefur verið viðvarandi á höfuðborgarsvæðinu undanfarna daga og styrkur svifryks hefur mælst hár trekk í trekk. 

Örn Úlfar Sævarsson íbúi í Reykjavík, kallaði eftir viðbrögðum kjörinna fulltrúa vegna málsins og lýsti því að hann hefði fundið fyrir miklum einkennum vegna mengunarinnar. Þá hefur varaþingmaður Viðreisnar, Diljá Ámundadóttir Zoega, lýst því á samfélagsmiðlum að hún hafi haldið dóttur sinni heima þrjá daga í röð vegna mengunarinnar.

„Svifryksmengunin leggst afar þungt á öndunarfærin og er Luna með virkilega ljótan hósta og vot irriteruð augu. Þetta er því að hafa mikil áhrif á okkar lífsgæði og hversdagslegar athafnir um þessar mundir,“ segir Diljá.

„Það er leitt að sjá hvað þetta hefur fengið fálát viðbrögð meðal þeirra sem bera ábyrgð á. Til ykkar sem eruð enn þá að keyra innanbæjar á nagladekkjum marga mánuði á ári vil ég biðja ykkur um að hugsa ykkar gang og mögulega skoða aðra möguleika.“

Vísir sendi fulltrúunum tvær spurningar vegna málsins:

1. Finnst þér staðan vera áhyggjuefni og ef svo er, finnst þér á þína ábyrgð sem þingmaður að bregðast við ástandinu? Ef ekki, hvers vegna ekki?

2. Hvað finnst þér að eigi að gera í málinu, ef eitthvað?

Beindi fyrirspurnum til ráðherra um þrif

Vísir sendi eins og áður segir fyrirspurnir annars vegar á þingmenn Reykjavíkurkjördæmanna tveggja og svo hins vegar á borgarfulltrúa Reykjavíkur og bæjarfulltrúa Kópavogs, Garðabæjar, Hafnarfjarðar, Mosfellsbæjar og Seltjarnarness. Ekki höfðu fengist svör frá öllum kjörnum fulltrúum þegar fréttin fór í birtingu. Hún verður uppfærð með frekari svörum þegar þau berast.

Fyrst verður farið yfir svör þingmanna. Þannig kemur fram í svörum Diljár Mist Einarsdóttur, þingmanns Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurkjördæmi norður, að hún hafi miklar áhyggjur vegna málsins. Hún hafi í tilefni þess lagt fram tvenns konar fyrirspurnir á Alþingi til tveggja ráðherra.

Annars vegar til Jóhanns Páls Jóhannssonar umhverfisráðherra: „Hver ber ábyrgð á því í Reykjavík að götur séu þrifnar til að viðhalda loftgæðum þar?“ og: „Hyggst ráðherra grípa til aðgerða til að draga úr svifryksmengun í Reykjavík?“ Hins vegar hafi hún lagt fram fyrirspurn til Ingu Sæland mennta- og barnamálaráðherra: „Hyggst ráðherra grípa til aðgerða vegna skertrar útiveru leikskólabarna í Reykjavík vegna svifryksmengunar?“

Þá segir Sigurður Örn Hilmarsson, sem er varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík suður og situr á þingi í fjarveru Áslaugar Örnu Sigurbjörnsdóttur, í svörum til Vísis að loftgæðin í Reykjavík séu algjörlega óviðunandi og að grípa þurfi til aðgerða. Hann segir það vera á ábyrgð allra kjörinna fulltrúa að tryggja heilnæmt umhverfi.

„Sveitarfélögin eiga að gera allt sem hægt er til að bregðast við ástandinu. Á höfuðborgarsvæðinu er nærtækast að efla til muna götuhreinsanir, ef það dugar ekki til þarf augljóslega að grípa til frekari aðgerða.“

Fólki var áður ýtt í dísilbíla og nú í rafbíla

Næst þingmanna til að svara Vísi var Sigríður Á. Andersen þingflokksformaður Miðflokksins. Hún segir stöðuna mikið áhyggjuefni og segir að það liggi fyrir að draga megi mikið úr svifryksmengun með reglulegri hreinsun gatna.

„Í frosti er eðli máls samkvæmt ekki hægt að hreinsa en þá hefur reynst vel að rykbinda helstu umferðargötu. Það hefur verið gert um árabil en oft seint um síðir. Nýlega kom á daginn að ekkert rykbindiefni er til á landinu og er dráttur á að það berist. Trúlega er ekki fjallað um rykbindingu í frægri handbók vetrarþjónustu Reykjavíkurborgar. Aftur og aftur eru borgaryfirvöld óviðbúin aðstæðum sem allir Íslendingar vita af reynslu að koma upp eins og sólin í austri.“

Sigríður segir að sem þingmaður Reykjavíkur finni hún sannarlega til ábyrgðar. Hún hafi þegar hafist handa við að tryggja að við stjórnvölinn í Reykjavík verði eftir kosningar í vor fólk með reynslu af því að leysa hversdagsleg atriði í rekstri. Hún segir að það þurfi að hreinsa götur örar en nú er og þegar kólni þurfi að rykbinda.

„Sem þingmaður hef ég hins vegar einnig bent á um árabil hversu misráðið það var að ýta fólki úr bensínbílunum í dísilbíla á tíma vinstri stjórnarinnar 2009-2013. Dísel hentar vel á stóra bíla til langferða en síður í litla fólksbíla í borgarsnatti. Díselbílar gefa frá sér meira sót en bensínbílar. Ótrúlegt en satt var þessi neyslustýring gerði í nafni loftlagsmála. Nú er verið að taka annan snúning í neyslustýringunni með því að þvinga fólk í rafbíla. Rafbílar eru þungir og hraðskreiðir sem eykur yfirborðsslit á götum og veldur því að meira ryk þyrlast upp af þeim.“

Bíllaus lífstíll verði valkostur

Sigmundur Ernir Rúnarsson, þingmaður Samfylkingar í Reykjavík norður, er stuttorður í svörum til Vísis. Hann segir aukið svifryk vissulega áhyggjuefni. „Og alþingismenn, ekki síður en sveitarstjórnarmenn, verða að leita leiða til að stemma stigu við alvarlegri loftmengun.“

En hvað er til ráða?

„Augljósa svarið hverfist um auknar almenningssamgöngur og samstarf ríkis og sveitarfélaga við að greiða leið þeirra í þéttbýli. Ég hef raunar fulla trú á því að bíllaus lífsstíll verði valkostur æ fleira fólks á komandi árum og að einkabíllinn verði ekki eins sjálfsagður í lífi þess og löngum áður.“

Nærtæk lausn að hreinsa göturnar

Hildur Björnsdóttir, oddviti Sjálfstæðisflokksins í borginni, benti í svörum sínum til Vísis á samfélagsmiðlafærslu sína um málið. Þar kemur fram að hún hafi formlega lagt til að borgin ráðist í götuhreinsanir við fyrsta tækifæri.

„Samhliða verði hin margumtalaða þjónustuhandbók um vetrarþjónustu uppfærð, með það fyrir augum að gera götuhreinsanir að föstum lið í vetrarþjónustu Reykjavíkur. Það er auðvitað óásættanlegt að borgarbúum sé boðið upp á óheilnæmt andrúmsloft - ekki síst þegar lausnin er einföld og nærtæk - að götur séu hreinsaðar!“

Aðrir borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins í borginni taka í svipaðan streng. Friðjón R. Friðjónsson vísar í svari sínu til Vísis í tillögu Hildar. Hann segir Sjálfstæðisflokkinn í áraraðir hafa barist fyrir betri hreinsun borgarinnar. Hrein borg, fögur torg hafi ávallt verið áherslumál flokksins.

Ragnhildur Alda María Vilhjálmsdóttir segir í samtali við Vísi vegna fyrirspurnarinnar að ástandið í borginni sé óboðlegt. Vísar hún til þess sama og samflokksfólk sitt, að götur séu ekki nægilega vel þrifnar.

„Við höfum bent á það á hverju einasta ári þegar svona ástand kemur upp að göturnar séu ekki nægilega sópaðar og að svifrykið þyrlist allt upp. Við höfum lagt áherslu á að auka götusópun, erlendis líkt og í Noregi og Danmörku eru menn endalaust að sópa göturnar, en ekki tvisvar eða þrisvar á ári líkt og hér. Þetta er árátta hjá meirihlutanum að taka ekki til oftar en algjört lágmark krefur þau um.“

Gæði malbiks og þungaflutningar hafi sitt að segja

Marta Guðjónsdóttir borgarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins tekur í sama streng og hinir Sjálfstæðismennirnir í borgarstjórn. Hún segir stöðuna nú kalla á skjót viðbrögð, auka þurfi þrif og þvott á helstu stofn- og tengibrautum borgarinnar. Meðan götur eru þrifnar hér einu sinni á ári séu þær þrifnar tvisvar í mánuði í löndum sem við berum okkur saman við, til dæmis í Prag.

„Þá þarf að skoða að það efni sem notað hefur verið til hálkuvarna hvort það hafi mengandi áhrif en gera verður þá kröfu að bæði sandurinn og saltið sem notað er standist gæðastaðla. Þá hefur verið bent á að það malbik sem notað er standist jafnvel ekki gæðakröfur og spænist því auðveldlega upp sem hefur veruleg áhrif á svifryksmyndunina,“ skrifar Marta.

„Þungaflutningar með uppgröft og jarðefni hafa stóraukist á stofnbrautum á undanförnum árum og eiga stóran þátt í aukinni loftmengun. Því er nauðsynlegt að skoða takmörkun á þessum þungaflutningum með efni á gráum dögum. Það er ótrúlegt og óábyrgt hversu lengi borgaryfirvöld hafa látið reka á reiðanum að fara í aðgerðir í þeirri viðleitni að bæta loftgæði í borginni.“

Jón Ingi Hákonarson bæjarfulltrúi Viðreisnar í Hafnarfirði segir í svari til Vísis að hann hafi áhyggjur af menguninni. Það sé á ábyrgð kjörinna fulltrúa að gera eitthvað í málinu.

„Það ætti að nota fé sem eyrnarmerkt er snjómokstri og nýta það í að þrífa göturnar þegar veður er eins og það hefur verið undanfarið.“

Nagladekkin vandamálið og íhaldið dragbítur í málinu

Dóra Björt Guðjónsdóttir, borgarfulltrúi Samfylkingarinnar, áður Pírata, segir skömm að ástandinu í svörum til Vísis. Hún segir það komið vegna pólitískrar hræðslu íhaldssamra kjörinna fulltrúa sem hafi ekki þorað að standa í lappirnar og bregðast við.

„Á málþingi sem Reykjavíkurborg stóð fyrir kom fram hjá öllum helstu sérfræðingum landsins að helsta meinsemdin þegar kemur að svifryki eru nagladekk. Það sýnir sig af því að sams konar veðurfarslegar aðstæður skapast jafnan að sumri en svifryk þó mun minna. Nagladekkin eru stóri vandinn.“

Dóra segir að það þurfi að sjálfsögðu að þrífa götur og rykbinda, það sé gert og ef til vill megi gera betur, hvað þá þegar rykbindiefni vanti en hún segir að það sé bara lítill plástur á stórt sár.

„Ég tók þátt í vinnu við aðgerðir til að bæta loftgæði sem fulltrúi Framsóknarflokksins leiddi og til umræðu var að senda áskorun á ríkið um að setja inn heimild til að setja inn gjöld í umferðarlög á nagladekkjanotkun en oddviti Framsóknar og þáverandi borgarstjóri setti sig upp á móti því og fannst þetta allt hið viðkvæmasta mál. Vinnan strandaði fyrir vikið.“

Hún segir að fyrir nokkrum árum hafi verið samþykkt í umhverfis- og skipulagsráði að hvatt yrði til þess að sett yrði inn heimild til gjaldtöku á nagladekk í umferðarlög.

„Og mér skilst að heimildin hafi verið í drögum breyttra laga en tekin út fyrir samþykkt undir forystu Sjálfstæðisflokksins eða Framsóknarflokksins að mig minnir. Pólitíska landslagið í Reykjavík hefur breyst síðan þetta var og íhaldið á miðjunni og til hægri hefur fengið meiri ítök. Íhaldið er dragbítur í þessu máli.“

Í svörum sínum við seinni spurningu Vísis, um hvað sé til ráða, segir Dóra:

„Það mikilvægasta er að ráðast í aðgerðir til að takmarka nagladekkjanotkun. Sterkasta leiðin er að Alþingi setji inn heimild þannig að sveitarfélög geti lagt á álögur vegna nagladekkjanotkunar, hóflegt gjald sem sýnir sig í öllum nágrannalöndum að hefur mikil áhrif. Að sjálfsögðu er hægt í slíkri útfærslu að taka tillit til utanbæjarfólks sem kemur utan af landi. En að setja á kerfið skiptir máli. En þetta virðist skipta fólki í skotgrafir í stað þess að ráðist sé í lausnir og annmarkar sniðnir af til að mæta mismunandi hópum. Þau sem tapa á því eru okkar viðkvæmustu hópar, eldra fólk, fólk með undirliggjandi sjúkdóma og börn sem geta ekki fengið að leika sér úti. Ef við viljum ekki að lífið í borginni sé heilsuspillandi verður að bregðast við. Þar er ríkið mikilvægasti lykillinn og samstaða kjörinna fulltrúa um að setja heilsu barna í fyrsta sætið.“

Horfa þurfi til tæknilausna líkt og ryksugubíla

Magnea Gná Jóhannsdóttir borgarfulltrúi Framsóknar segir í svari til Vísis að Framsókn hafi ítrekað talað fyrir því að bæta þurfi þrif á götum borgarinnar. Hún bendir á tæknilausnir í því samhengi.

„Sem hafa hingað til ekki verið prófuð, líkt og ryksugubílar sem eru sérstaklega hannaðir til að taka upp fínasta rykið. Þetta eru sérstakir bílar með mikla getu til að taka upp óhreinindi sem verða til á veturna.“

Magnea segir vert að taka fram að Reykjavík sé meðal þeirra höfuðborga í Evrópu sem séu með allra bestu loftgæðin. Reykjavík hafi verið í öðru sæti á lista yfir bestu loftgæði í höfuðborgum Evrópu 2025 samkvæmt loftgæðamælaborði Umhverfisstofnunar Evrópu (EEA).

„Ísland er jafnframt eitt af örfáum löndum í heiminum sem ná viðmiðum alþjóðlegu heilbrigðismálastofnunarinnar fyrir svifryk. Þess vegna ætti það að vera auðsótt mál að setja kraft í það að fyrirbyggja að hér skapist þessar aðstæður þessa fáu daga þar sem loftgæði eru slæm,“ skrifar Magnea.

„Það er þó alltaf hægt að gera betur og ráðast í aðgerðir til að mæta þeim toppum sem myndast þegar hæglátt veður er um vetur og mynda þessar aðstæður sem nú eru uppi og hafa áhrif á loftgæði í borginni. Sérstaklega þarf að huga að loftgæðum í kringum leik- og grunnskóla, sjúkrahús og aðra staði sem fólk með viðkvæm öndunarfæri dvelur á.“

Fréttin verður uppfærð með svörum fleiri kjörinna fulltrúa þegar þau berast.