Ríkis­stjórn Ís­lands ber á­byrgð

Heilbrigðisþjónusta er ein af grunnstoðum samfélagsins. Hún er ekki valkvæð. Hún er ekki breytileg eftir stöðu ríkissjóðs hverju sinni. Hún er öryggisnet landsins.

Í þessari viku fundaði ég, ásamt formönnum annarra stéttarfélaga, með starfsfólki Bráðamóttökunnar. Þar var ekki kallað eftir upphrópunum eða dramatík. Þar var sett fram skýrt ákall um ábyrgð. Starfsfólk lýsti viðvarandi álagi, þröngum aðstæðum og áhyggjum af sýkingavörnum.

Þegar tilkynningarskyldur smitsjúkdómur greinist meðal starfsfólks ber að líta á það sem alvarlega vísbendingu um að endurmeta þurfi vinnuaðstæður og sýkingavarnir. Slík atvik kalla á tafarlaust mat og viðeigandi viðbrögð. Viðvörunum á ekki að safna. Við þeim á að bregðast.

Ábyrgðin er lagaleg og hún er ykkar

Ríkisstjórn Íslands fer með framkvæmdarvaldið. Þegar ríkið rekur heilbrigðisstofnun er ríkið vinnuveitandi í skilningi laga og ber þar með ábyrgð á öryggi og heilbrigði starfsfólks.

Vinnuverndarlög kveða skýrt á um skyldu vinnuveitanda til að meta áhættu og tryggja öruggar vinnuaðstæður. Sú skylda er ekki háð fjárlagastöðu. Hún er ekki háð pólitískri forgangsröðun. Hún fellur ekki niður þó starfsemin sé „of mikilvæg til að stöðvast“. Þvert á móti. Því mikilvægari sem starfsemin er, því ríkari er skylda ríkisins til að tryggja öryggi.

Ef fagleg stjórnvöld, s.s. embætti landlæknis, Vinnueftirlitið, heilbrigðiseftirlit, eldvarnareftirlit eða Persónuvernd, hafa bent á óásættanlegt ástand, ef úrbætur hafa tafist árum saman og ef heilsutjón eða smit hefur komið upp, þá er ekki lengur um stefnumótunar-tal að ræða. Heldur lögbundna skyldu sem ber að uppfylla.

Seigla er ekki rekstrarmódel

Heilbrigðiskerfið stendur vegna fólksins sem þar vinnur. Sjúkraliðar og annað framlínufólk halda þjónustunni gangandi af fagmennsku, ábyrgð og skyldurækni, jafnvel þegar forsendurnar eru brostnar. En seigla starfsfólks er ekki stefna. Hún er ekki lausn. Hún getur aldrei orðið staðgengill fyrir lögbundna ábyrgð vinnuveitanda.

Það er ekki ásættanlegt að byggja rekstur á því að starfsfólk beri áhættu sem vinnuveitanda ber skýr lagaskylda til að greina, lágmarka og koma í veg fyrir. Öryggi á vinnustað er ekki samningsatriði. Það er réttur.

Ef aðstæður eru viðvarandi ófullnægjandi og engu að síður haldið áfram án raunverulegra og fullnægjandi úrbóta, þá er það ekki lengur tímabundin áskorun. Þá er það meðvituð ákvörðun um að láta ástandið viðgangast. Og slík ákvörðun ber ábyrgð.

Krafan er einföld

Ríkisstjórn Íslands, forsætisráðherra, fjármálaráðherra og heilbrigðisráðherra, verða nú að svara skýrt hvernig og hvenær brugðist verður við.

Á fundinum kom fram rökstutt og samhljóða mat starfsfólksins. Aðstæður á Bráðamóttökunni eru langt umfram það sem húsnæði, mönnun og öryggiskerfin þola. Yfir 100 sjúklingar eru vistaðir í rými sem hannað er fyrir 36. Einangrun er ómöguleg. Brunahætta er augljós vegna þrengsla og búnaðar. Átta starfsmenn greindust með leynda berkla í desember. Þetta eru ekki dramatískar lýsingar, - þetta eru blákaldar staðreyndir.

Þegar slíkt ástand hefur verið viðvarandi árum saman, og fagleg yfirvöld hafa bent á óásættanlegar aðstæður, og heilsutjón og smit hafa komið upp, þá er ekki lengur um tímabundið álag að ræða. Hér er kerfisbundinn vandi á ferð sem krefst skýrra, tímasettra og fjármagnaðra úrbóta, án frekari tafar.

Lífsnauðsynleg heilbrigðisþjónusta verður að uppfylla lögbundnar kröfur um öryggi og aðbúnað. Að öðrum kosti er ekki aðeins verið að víkja frá faglegum viðmiðum heldur frá lagaskyldu ríkisins. Ef slíkt ástand er látið viðgangast þrátt fyrir skýrar viðvaranir og raunverulegar afleiðingar, þá er það ekki óheppilegt atvik. Þá er það meðvituð ákvörðun, og meðvituð ákvörðun ber ábyrgð.

Höfundur er formaður Sjúkraliðafélags Íslands.