Ég og Dagur barnsins HRÓPUM á úr­lausnir … Hvað með þig?

Nú er nýliðinn Dagur barnsins. Það fær okkur til að huga enn frekar að velferð barnanna okkar. Sú umræða sem fram hefur komið í þessu sambandi hjá alþingismönnum er áhugaverð.

„Börnin eru lífsljósin okkar. Í raun er allt okkar starf í samfélaginu unnið fyrir þau að leggja drög að góðri framtíðarafkomu fyrir þjóðarbúið, fjölskyldur þess og blessuð börnin. Við erum alltaf á öllum verksviðum að undirbúa morgundaginn, en auðvitað í senn að njóta stundarinnar sem líður, njóta þess að börnin okkar eru að vaxa upp og læra á lífið. Til allrar hamingju fá flest börn á Íslandi traust og umhyggjusamt uppeldi. Annars ættum við enga framtíð til að líta björtum augum. ”

Þessi orð ritaði frú Vigdís Finnbogadóttir í formála bókarinnar, Að alast upp aftur, Annast okkur sjálf, annast börnin okkar eftir dr. Jean Illsley Clarke.

Í tilefni af útgáfu bókarinnar var haldin ráðstefna um foreldrahæfni þann 22. nóvember árið 2002 þar sem dr. Clarke var aðalfyrirlesari (Gunnar Hersveinn, 2002). Bókina má nálgast á bókasöfnum. Þungamiðjan í erindi dr. Clarke var mikilvægi foreldrafræðslu og stuðnings á meðgöngu og á fyrstu æviárunum barnsins. Í erindi hennar kom m.a. fram að með fræðslu og stuðningi felist tækifæri til í að umbylta bernsku barna til hins betra. Til að leggja enn betri áherslu á mikilvægi fyrstu áranna, sagði dr. Clarke. „Leikskólakennarar eiga að fá sömu laun og háskólakennarar.“

Ráðstefnan var á vegum ÓB-ráðgjafar í samstarfi við Barnaverndarstofu, Félagsráðgjafardeild Háskóla Íslands, Heimili og skóla, Kennaraháskóla Íslands og Umboðsmann barna. Dóms- og kirkjumála- og menntamálaráðuneytin, Icelandair, Íslandsbanki og Reykjanesbær styrktu ráðstefnuna.

Í dag erum við vel sett af alþingismönnum sem stöðugt leggja drög að úrlausnum og góðri framtíðarafkomu fyrir þjóðarbúið. Í umræðum um fíkniefnavanda tók Bryndís Haraldsdóttir þingkona til máls á Degi barnsins þar sem hún tók undir með Höllu Hrund Logadóttur þingkonu um að fjármunir skyldu fylgja barni (sjúklingi) í þessum efnum. Ég tel að sama myndi eiga við um fólk í barneignarferli. Fjármunir í meðgöngu- og ungbarnavernd fylgi barni. Fleiri þingmenn tjáðu sig á Degi barnsins, þar á meðal Jón Gnarr. Fjöldi annarra þingmanna hefur tjáð sig um alvarlega stöðu barnanna okkar.

Rannsóknarnefnd Alþingis var þriggja manna nefnd skipuð af Alþingi með lögum eftir bankahrunið á Íslandi haustið 2008. Í ljósi þess hvað staða barna hefur verið háalvarleg til langs tíma, samkvæmt innlendum og erlendum gögnum, tel ég brýnt að sett verði á fót rannsóknarnefnd um stöðu málefna barna á Íslandi. Rannsóknin gæti beinst að því sem Jón Gnarr telur að „hnífurinn standi (liggi) í kúnni.“ Í mikilvægri Facebook-færslu á degi barnsins skrifar hann:

„Við erum með hóp af unglingsstrákum á aldrinum 11-18 ára sem eru í alvarlegri neyslu á hörðum fíkniefnum. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef þá eru þetta á bilinu 10-20 strákar. Margir af þeim eru svo illa staddir að þeir eru metnir af sérfræðingum „í lífshættu á öllum tíma“… Mér finnist eðlilegt og frekar brýnt að barnamála- og heilbrigðisyfirvöld tækju nú höndum saman um að bæta úr þessu ófremdarástandi og koma hér upp raunverulegu meðferðar- og afeitrunarúrræði fyrir unglinga í fíknivandamálum.”

Ég er hjartanlega sammála þingmanninum, „brýnt að barnamála- og heilbrigðisyfirvöld tækju nú höndum saman um að bæta úr þessu”

Aftur að rannsóknarnefndinni. Fyrstu hugmyndir mínar að nokkrum hugsanlegum rannsóknarspurningum.

1. Hvernig var þjónusta við foreldra áðurnefndra 11-18 ára unglinga á fyrstu 1000 dögunum þeirra? (Meðgöngu og fyrstu 2ja æviáranna)
2. Nýttu báðir foreldrar fæðingarorlof?
3. Hversu vel tókst foreldrum til í foreldarsamvinnu?
4. Á hvaða aldri voru drengirnir þegar þeir hófu leikskólagöngu?
5. Voru menntaðir leikskólakennarar á deildinni þeirra?
6. Hvenær gerðu foreldrar eða starfsfólk sér grein fyrir að þörf væri á inngripi?
7. Var brugðist við þörfinni fyrir inngrip, ef já þá hvenær og hvernig?
8. Hefur foreldri umræddra drenga dottið út af vinnumarkaði meðan beðið var eftir að brugðist væri við?

Það er því miður nóg af brýnum verkefnum að taka þegar kemur að því að hefja þessa rannsókn.

Þar má nefna frétt á Rás 1, daginn eftir síðasta Kveiksþátt þar sem rætt var við Önnu Maríu Jónsdóttur, geðlækni hjá Grænuhlíð fjölskyldumiðstöð, þar sem hún áréttaði að áhrif kynferðisofbeldis væru jafnvel alvarlegri þegar börn eru mjög ung. „Raddir barna eru ekki teknar nægilega alvarlega. Í raun og veru hef ég orðið vör við það, mér finnst það vera á öllum sviðum í okkar kerfi, ekki bara í heilbrigðiskerfinu eða barnaverndarkerfinu heldur líka í dómskerfinu. Og það er þannig að fjölskyldur eru stundum að verða fyrir endurteknum áföllum því það er ekki hlustað,“ segir Anna María.

Í gær fór Sæunn Kjartansdóttir yfir sama mál í Mannlega þættinum á Rás 1 þar sem úrræða- og þekkingarleysi hins opinbera í málefnum yngstu barnanna var staðfest með skýrum hætti. Áberandi var að embættismaður borgarinnar brást við með því að fara í vörn í stað þess að viðurkenna alvarleika málsins og þörf fyrir úrlausnir.

Eftirfarandi er tilvitnun í nýútkomna bók, Barnavernd á Íslandi fyrr og nú. Dr. Sigrún Júlíusdóttir ritaði inngang og er vitnað í orð hennar hér. Bókin er gefin út í tilefni af 90 árum frá setningu fyrstu barnaverndarlaganna á Íslandi og tæp 30 ár eru frá því Barnaverndarstofa (nú BOFS, Barna og fjölskyldustofa) hóf starfsemi:

„Þrátt fyrir lagaumbætur og úrræða- og aðferðaþróun á sviði barnaverndar á 20. og 21. öld hefur áfram verið misbrestur á heildrænni stefnumótun í málefnum barna og foreldra. Þingsályktun um fjölskyldustefnu, sem fyrst var lögð fram af hálfu landsnefndar um Ár fjölskyldunnar 1994, lognaðist út af í stjórnkerfinu.”

Anna María, Sigrún og Sæunn hafa verið fremstar meðal jafningja í að berjast fyrir bættum hag barnanna okkar. Væri ekki viðeigandi að þær fengju loksins áheyrn?

Það liggur ljóst fyrir að úrræðaleysi í málefnum barna hefur varað allt of lengi.

Í lokin langar mig til að vitna aftur í formála frú Vigdísar.

„Í öllu amstrinu í þágu framtíðar leynist þó stundum sinnuleysi sem á skylt við það að hafa gleymt því hvernig það er að vera barn, hvernig við sem börn vorum tilfinningarík, auðsærð og vel athugul á allt okkar umhverfi.

Það sem við upplifum sem börn, gott sem miður gott, situr í hugarfylgsnum alla ævi og er áhrifavaldur í leitinni að lífshamingju.

Breyttir tímar eru alltaf á næsta leiti og endalaust þarf að aðlaga sig að þeim. Þessi góða bók fjallar um það hvernig okkur, foreldrum, öfum og ömmum, sem ölum upp börn okkar með þá einlægu ósk að þau njóti láns og gleði í lífinu, er jafnframt hollt að ala okkur sjálf upp að nýju, til að sem best megi takast að móta skilning, lífsþrótt, sjálfsaga og sjálfsvirðingu í opnum hugum þess ungviðis sem okkur hefur verið falið.

Að gefa börnum okkar þannig það besta sem við eigum í okkur sjálfum.

Ég hef lengi verið sannfærð um að kærleikur og jafnvægislist í uppeldi sé allrabesta veganestið aõ heiman.

Höfundur kom að stofnun og á sæti í stjórn, Fyrstu Fimm sem er hagsmunafélag foreldra og fagaðila um barn- og fjölskylduvænna samfélag og er fjölskyldu- og hjónaráðgjafi.