Noti heimilis­tæki, milli­færslur og Alexu til að á­reita og beita of­beldi

Herferðin stendur ár hvert frá 25. nóvember til 10. desember og tengir saman alþjóðlegan baráttudag Sameinuðu þjóðanna gegn kynbundnu ofbeldi og alþjóðlegan mannréttindadag Sameinuðu þjóðanna. Í ár, þegar 30 ár eru liðin frá undirritun Peking-sáttmálans, er athyglinni beint að stafrænu ofbeldi gegn konum og stúlkum.

Í fréttatilkynningu frá UN Women segir að þó svo að stafrænn heimur hafi lofað tengingu og valdeflingu sé hann líka fyrir milljónir kvenna og stúlkna vettvangur ofbeldis. Ofbeldið breiðist út á ógnarhraða og er knúið áfram af gervigreind, nafnleysi og skorti á lögum og ábyrgð og er notað sem vopn til að þagga niður í konum og stúlkum, niðurlægja þær og hræða.

Í tilefni af átakinu kemur einnig út í dag ný skýrsla Sameinuðu þjóðanna um fíkniefni og afbrot (UNODC) og UN Women þar sem fjallað er um kvennamorð með áherslu á stafrænt ofbeldi. Í skýrslunni kemur fram að á síðasta ári voru 83.000 konur og stúlkur myrtar með ásetningi.

Af þeim voru 60 prósent, eða 50.000 konur og stúlkur, myrtar af nánum sambúðaraðilum eða fjölskyldumeðlimum. Þetta þýðir að ein kona eða stúlka er myrt af sambúðaraðila eða fjölskyldumeðlim á tæplega 10 mínútna fresti, að meðaltali 137 á hverjum degi. Til samanburðar voru aðeins 11 prósent manndrápa á körlum framin af nánum sambúðaraðilum eða fjölskyldumeðlimum.

„16 daga átak Sameinuðu þjóðanna í ár undirstrikar að stafrænt ofbeldi helst oft ekki á netinu. Það getur stigmagnast utan nets og í verstu tilfellum stuðlað að banvænum skaða, þar á meðal kvenmorði. Sérhver kona og stúlka á rétt á að vera örugg á öllum sviðum lífs síns og það krefst kerfa sem grípa snemma inn í. Til að koma í veg fyrir þessi morð þurfum við að innleiða lög sem viðurkenna hvernig ofbeldi birtist í lífi kvenna og stúlkna, bæði á netinu og utan þess, og draga gerendur til ábyrgðar löngu áður en það verður banvænt,“ segir Sarah Hendriks, forstöðumaður stefnumótunarsviðs UN Women, í tilkynningu um skýrsluna og átakið.

Stafrænt ofbeldi verði sífellt verra

Stella Samúelsdóttir, framkvæmdastýra UN Women á Íslandi, segir áherslu skýrslunnar í fyrra hafa verið aðeins á kvennamorð en nú tengi samtökin þau við stafrænt ofbeldi.

„Þetta stafræna ofbeldi er svo fókuserað á stjórnmálakonur, fjölmiðlakonur, femínista og aðrar baráttukonur,“ segir hún og að slíkt ofbeldi hafi versnað samhliða meiri tækni og fjölgun samfélagsmiðla.

„Fyrir komu samfélagsmiðla gastu verið örugg fyrir utan það ef þú hittir einhvern, en núna losnar aldrei undan. Þú ert bara með þetta í vasanum þínum. Endalaust.“

Stella segir gerendur beita ótrúlegum aðferðum við að beita stafrænu ofbeldi.

„Það er verið að nota heimilistæki, Alexu og jafnvel bara verið að millifæra pening og senda SMS með skilaboðum. Það er ótrúlegt hvað sumar konur eru að upplifa. Það skiptir svo rosalega miklu máli að við setjum okkur samfélagslegan sáttmála og gerum öll okkar besta í því að reyna að bregðast við þessu.“

Í aðsendri grein á Vísi fjallar Stella um „dogpiling“ sem mætti þýða sem einhvers konar hrúgu og er hugtak úr ruðningi þar sem leikmenn fleygja sér á leikmann úr hinu liðinu til að stöðva hann. Í greininni segir hún stafrænt ofbeldi stundum þannig. Fólk skilji kannski aðeins eftir eina athugasemd en svo þegar margir skilji eftir eina athugasemd verði það fljótt yfirþyrmandi.

„Börn gera sér til dæmis kannski ekki grein fyrir því hvað eitt komment getur gert. Eitt komment getur verið hræðilegt ef þú ert að fá eitt komment úr öllum áttum. Þitt eina komment er það hundraðasta sem ég er að fá um að segja mér að drepa mig.“

„Þetta kemur úr ruðningi í Bandaríkjunum. Þegar það er verið að stoppa einn og það hrúgast allir ofan á hann. Það er verið að stöðva hann í að komast í mark og þetta er alveg eins með aktívista, það er verið að stoppa þig frá að ná fram raunverulegum breytingum. Þú ert orðin ógn við stöðuna. Við viljum ekki að þú náir í mark, að þú náir að breyta skoðunum fólks og hafa áhrif.“

Í aðsendri grein Stellu er einnig að finna leiðbeiningar fyrir foreldra um hvernig þeir geta stutt við börnin sín svo þeir viti hvað þeir eru að gera á netinu.

„Börn hafa náttúrulega bara ekki þann þroska oft og tíðum til þess. Þau eru inni á miðlum sem eru ekki hannaðir fyrir þau, eins og TikTok, þar sem er framleitt efni af fullorðnum fyrir fullorðna, en neytendurnir eru börn. Foreldrar verða að vera upplýstir um hvar börnin þeirra eru og kenna þeim og vera fyrirmyndir í svona samskiptareglum.

Minnast Ólafar Töru

Ljósagangan, sem gengin er árlega í tilefni af herferðinni, er tileinkuð Ólöfu Töru Harðardóttur. Ólöf Tara féll frá í janúar á þessu ári. 

Ólöf Tara stofnaði Öfga og síðar samtökin Vitund, stuttu fyrir andlát sitt. Stella segir Ólöfu Töru sjálfa hafa orðið fyrir hræðilegu kynbundnu ofbeldi í sambandi hafi svo verið gerð að skotmarki á samfélagsmiðlum út af sinni baráttu sem femínisti.

„Þetta er svo hræðilegt og Ólöf Tara endaði með því að taka sitt eigið líf,“ segir Stella og að það megi alveg í slíku tilfelli hugsa um það hver raunverulega sé ábyrgur.

Stella hvetur fólk til að koma í ljósagönguna klukkan 17 til að sýna samstöðu.

„Til að sýna Ólöfu Töru virðingu og minnast hennar frábæru, mögnuðu baráttu. Til að minna á að við ætlum að halda áfram, við ætlum ekki að láta þagga niður í okkur og við ætlum ekki að gefast upp. Heldur ætlum við að halda áfram þangað til að við náum fram þessum breytingum sem er að konur og stúlkur geti verið öruggar, sama hvar þær eru, hvort sem það er á samfélagsmiðlum eða úti á kvöldin.“