Þegar heimilið hættir að vera öruggt heimili

Íbúi í húsnæði Félagsbústaða fyrir fatlað fólk segir aðstæður orðnar óviðunandi. Hún flutti inn í apríl 2026 í stigagang þar sem karlmenn búa og er hún eina konan í stigaganginum. Hún segir að frá því í júní hafi hún ekki getað þvegið þvottinn sinn með eðlilegum hætti. Fatnaður og rúmföt hafi verið tekin og stolið, sameiginlegt þvottahús sé ekki viðunandi, sturta hafi verið biluð þannig að hún hafi ekki getað farið í góða sturtu og ítrekað hafi verið hávaði og læti á nóttunni. Hún lýsir einnig alvarlegu atviki fyrir utan húsnæðið þar sem einstaklingur var með hníf og hún heyrði lætin inn í íbúð sína. Hún hefur óskað eftir milliflutningi.

Að eiga heimili snýst um meira en að hafa þak yfir höfuðið. Heimili á að vera staður þar sem fólk getur fundið fyrir öryggi, næði, friði og stöðugleika.

Íbúinn flutti inn í húsnæði Félagsbústaða í apríl 2026. Hún flutti þá inn í stigagang þar sem að hennar sögn búa eingöngu eða fyrst og fremst karlmenn og hún er eina konan í stigaganginum.

Hún leggur áherslu á að það sé ekki sjálfkrafa vandamál að búa nálægt körlum. Það sem skipti máli sé að íbúar geti fundið fyrir öryggi og að aðstæður í húsnæðinu séu þannig að allir geti notið friðar og næði.

Í hennar tilviki hafi ýmislegt gerst frá því hún flutti inn sem hafi smám saman aukið á óöryggistilfinningu hennar.

„Ég vil geta verið örugg heima hjá mér,“ segir hún.

Þvottur og rúmföt tekin og stolið

Eitt af alvarlegustu málunum sem íbúinn segir frá snýr að persónulegum eigum hennar.

Hún segir að fatnaður hennar og rúmföt hafi verið tekin og stolið. Þetta hafi haft veruleg áhrif á daglegt líf hennar, enda sé um persónulega muni að ræða sem hún þurfi að hafa aðgang að á eigin heimili.

Hún segir að hún hafi ekki getað þvegið þvottinn sinn síðan í júní.

Nú er komið fram í október og hún segir að vandamálið hafi enn ekki verið leyst með þeim hætti sem hún telur ásættanlegan.

„Ég á að geta haft fötin mín og rúmfötin mín í friði.“

Þar sem ekki er hægt að hafa þvottavél inni í íbúðinni er hún háð sameiginlegu þvottahúsi.

Óöruggt þvottahús

Íbúinn segir að eitt sinn þegar hún fór í þvottahúsið hafi fólk verið þar í mjög slæmu ástandi og að hennar upplifun hafi verið sú að fólk væri undir áhrifum vímuefna. Hún segir einnig að þar hafi verið partý.

Í annað skipti segir hún að maður hafi verið sofandi á dýnu inni í þvottahúsinu.

Slíkar aðstæður hafi orðið til þess að hún treysti sér ekki til að nota þvottahúsið eins og hún ætti að geta gert.

Íbúarnir hafa ekki möguleika á að setja þvottavél inn í eigin íbúðir og eru því háðir sameiginlegri þvottaaðstöðu.

Hurðin tekin úr og aðstaðan óhrein

Íbúinn bendir einnig á að hurðin að þvottahúsinu hafi verið tekin úr.

Hún segir að þvottahúsið sé óhreint og að aðstaðan sé ekki í því ástandi sem hún telur viðunandi fyrir íbúa sem þurfa að nota rýmið til að sinna daglegum heimilisverkum.

Biluð sturta – ekki hægt að fara í góða sturtu

Annað vandamál snýr að sturtunni á heimilinu.

Hún segir að sturtan hafi verið biluð og vegna þess hafi hún ekki getað farið í almennilega og góða sturtu.

Persónulegt hreinlæti er grundvallarþáttur í daglegu lífi. Að geta farið í sturtu á eigin heimili ætti að vera sjálfsagður hluti af því að búa í eigin íbúð.

Hún spyr hversu lengi íbúi eigi að þurfa að bíða eftir því að grunnbúnaður á heimili hans verði lagaður.

Alvarlegt atvik fyrir utan húsnæðið

Íbúinn lýsir einnig alvarlegu atviki sem átti sér stað fyrir utan húsnæðið.

Samkvæmt frásögn hennar var einstaklingur úti með hníf. Hún var inni í eigin íbúð en heyrði það sem var að gerast fyrir utan inn í íbúðina.

Hún segir að hnífnum hafi síðar verið skilað.

Þótt atvikið hafi átt sér stað utandyra en ekki inni í íbúðinni upplifði hún það sem mjög óþægilegt og ógnvekjandi.

Að vera eina konan í stigaganginum og heyra alvarleg atvik eða læti fyrir utan heimili sitt hefur að hennar sögn aukið á þá tilfinningu að hún sé ekki nægilega örugg.

Hún leggur þó áherslu á að hún sé ekki að segja að karlmenn í stigaganginum séu sjálfkrafa ógn við hana. Málið snúist um heildaraðstæðurnar og þá öryggistilfinningu sem hún hafi sjálf upplifað.

Hávaði og læti á nóttunni

Íbúinn segir að ítrekað sé hávaði og læti á lóð hússins, sérstaklega á nóttunni.

Hún segist hafa vaknað margoft vegna ónæðis og hafi ítrekað þurft að hringja á lögreglu.

„Ég vakna á næturnar og þá er fólk í slæmu ástandi með hávaða og læti á lóðinni. Ég hef margoft þurft að hringja á lögreglu og kvarta yfir látunum.“

Hún segir að þetta hafi haft áhrif á svefn sinn og öryggistilfinningu.

„Ég vil geta verið örugg heima hjá mér“

Íbúinn segir einnig frá atviki þar sem hún taldi um tíma að verið væri að brjótast inn í íbúð.

Síðar kom í ljós, að hennar sögn, að einn íbúi færi inn og út úr íbúð sinni um glugga.

Þótt þetta hafi ekki reynst vera innbrot upplifði íbúinn mikla óvissu og óöryggi á meðan hún vissi ekki hvað væri að gerast.

Hún spyr hvort íbúar eigi ekki að geta verið öruggir á eigin heimilum og hvort nægilegt eftirlit sé með sameiginlegu umhverfi húsanna.

Gæludýrahald og upplifun af mismunun

Annað mál sem íbúinn vill vekja athygli á snýr að gæludýrahaldi.

Hún upplifir að reglur Félagsbústaða um gæludýr séu ólíkar eftir því hvort fólk býr í húsnæði fyrir fatlað fólk eða í öðru félagslegu húsnæði.

Hún spyr hvers vegna fötlun eigi að ráða því hvort einstaklingur megi eiga gæludýr.

Hún telur að meta eigi aðstæður hvers einstaklings og hvort viðkomandi geti sinnt gæludýri með fullnægjandi hætti.

Hvað á félagslegt húsnæði að vera?

Frásögn íbúans vekur stærri spurningar um tilgang félagslegs húsnæðis.

Félagslegt húsnæði á að vera raunverulegt heimili.

Fyrir fatlað fólk getur öruggt og stöðugt heimili skipt sérstaklega miklu máli. Heimilið þarf að styðja við sjálfstæði, öryggi og mannlega reisn.

Það ætti ekki að þurfa að velja á milli þess að þvo fötin sín og þess að líða öruggur.

Það ætti ekki að þurfa að óttast að fara í sameiginlegt rými.

Það ætti ekki að þurfa að vakna aftur og aftur á nóttunni vegna hávaða.

Það ætti ekki að þurfa að búa við bilaða sturtu og geta ekki sinnt persónulegu hreinlæti með eðlilegum hætti.

Og það ætti ekki að þurfa að efast um hvort maður sé öruggur á eigin heimili.

Milliflutningur hjá Félagsbústöðum

Vegna þessara aðstæðna hefur íbúinn óskað eftir milliflutningi hjá Félagsbústöðum.

Hún segist gera sér grein fyrir því að eftirspurn eftir félagslegu húsnæði sé mikil og að bið geti verið eftir öðru húsnæði.

En það setur hana í erfiða stöðu.

Hún flutti inn í apríl 2026 með von um að fá öruggt heimili. Nú, í október, segir hún að aðstæður hafi orðið þannig að hún vilji flytja annað og strax.

Hún vill ekki þurfa að velja á milli þess að halda húsnæði sínu og þess að búa við aðstæður sem hún upplifir sem óöruggar.

Ábyrgð Félagsbústaða

Frásögn íbúans vekur upp mikilvægar spurningar sem eðlilegt er að Félagsbústaðir svari:

• Hvernig er tryggt að sameiginleg þvottahús séu hrein, örugg og nothæf?
• Hvernig er brugðist við þegar íbúar verða fyrir þjófnaði á persónulegum eigum sínum?
• Hvernig er tryggt að fatnaður og rúmföt íbúa séu örugg?
• Hvernig er brugðist við alvarlegum atvikum sem eiga sér stað fyrir utan húsnæðið?
• Hvernig er brugðist við þegar einstaklingur er með hníf í sameiginlegu umhverfi?
• Hvernig er brugðist við ítrekuðum kvörtunum vegna hávaða og ónæðis?
• Hvernig er tryggt að íbúar geti sofið og notið friðar á nóttunni?
• Hvernig eru umsóknir um milliflutning metnar?
• Hversu langur er biðtími eftir milliflutningi?
• Hvaða úrræði standa íbúum til boða á meðan þeir bíða eftir öðru húsnæði?
• Hvernig eru reglur um gæludýrahald ákveðnar?
• Er tekið tillit til einstaklingsbundinna aðstæðna fatlaðra íbúa?

Þetta snýst ekki um sérstök forréttindi

Íbúinn leggur áherslu á að hún sé ekki að biðja um sérstök forréttindi.

Hún vilji einfaldlega geta lifað eðlilegu heimilislífi.

Hún vilji geta átt fötin sín í friði.

Hún vilji geta haft rúmfötin sín.

Hún vilji geta þvegið þvottinn sinn.

Hún vilji geta farið í þvottahúsið án þess að óttast aðstæður þar.

Hún vilji geta farið í góða sturtu á eigin heimili.

Hún vilji geta sofið á nóttunni.

Hún vilji geta verið heima hjá sér án þess að þurfa ítrekað að hringja á lögreglu vegna hávaða og ónæðis.

Og hún vilji geta upplifað heimili sitt sem öruggan stað.

„Fólk á að geta búið friðsömu heimilislífi á sínu eigin heimili.“

Heimili á að vera heimili

Fatlað fólk á rétt á að lifa sjálfstæðu og mannsæmandi lífi.

Félagslegt húsnæði á ekki aðeins að vera staður þar sem fólk hefur einhvern stað til að búa.

Það á að vera heimili.

Heimili þar sem hægt er að loka dyrunum á kvöldin.

Heimili þar sem hægt er að sofa rótt.

Heimili þar sem hægt er að geyma persónulegar eigur sínar án þess að óttast að þeim verði stolið.

Heimili þar sem hægt er að þvo fötin sín.

Heimili þar sem hægt er að fara í sturtu og sinna persónulegu hreinlæti.

Heimili þar sem hægt er að njóta friðar.

Heimili þar sem fólk getur fundið fyrir öryggi og reisn.

Íbúinn flutti inn í húsnæði Félagsbústaða í apríl 2026. Nú er október og hún segir að vandamálin hafi staðið yfir mánuðum saman.

Hún hefur óskað eftir milliflutningi og bíður eftir lausn.

Hún segir þó að hún sé ekki tilbúin til að sætta sig við þessar aðstæður til lengdar.

„Ég neita að búa við þessar aðstæður.“

Það er ekki krafa um lúxus.

Það er krafa um öryggi.

Það er krafa um frið.

Það er krafa um virðingu.

Það er krafa um að geta sinnt grundvallarþörfum sínum á eigin heimili.

Og umfram allt er þetta krafa um réttinn til að geta kallað staðinn sem maður býr á heimili sitt.

Höfundur er nemi á heilsunuddbraut FÁ.