Neysla geðrofs-, tauga- og ofnæmislyfja stór­aukist

Þrátt fyrir að notkun hefðbundinna svefnlyfja á borð við Imovane og Stilnoct hafi dregist saman á síðustu árum fá enn tugþúsundir Íslendinga slík lyf afgreidd og í alþjóðlegum samanburði er neyslan enn mikil hér á landi.

Geðrofs- og taugalyf jafnvel notuð við svefnvanda

Hluti meðferðar við svefnvanda hefur færst yfir í aðra lyfjaflokka. Þar á meðal eru slævandi ofnæmislyf eins og Phenergan og Atarax, Pregabalín, sem er notað við taugaverkjum og flogaveiki og Quetiapinum sem er geðrofslyf. Notendur Quetiapinum, Pregabalíns og Atarax eru nú um og yfir tvöfalt fleiri en fyrir áratug. Notendum Phenergan hefur á sama tíma fjölgað um helming. 

María Heimisdóttir landlæknir segir þó erfitt að gera sér grein fyrir því hversu stór hluti þessara lyfja er notaður við svefnvanda þar sem það komi ekki alltaf skýrt fram á lyfseðlum. 

„Það getur verið að í einhverjum tilvikum séu læknar að ráðleggja fólki að taka þessi lyf við svefnvanda  frekar en hefðbundin svefnlyf eða hin svokölluðu Z-lyf og önnur svefn- og slævandi lyf,“ segir María.

Læknum skylt að gefa upp ástæðu lyfjagjafar

María segir erfitt að fullyrða um umfangið þar sem ábending fyrir lyfjagjöfinni komi ekki alltaf fram á lyfseðlum.

„Þó að læknum sé skylt að gefa upp hvers vegna lyfi er ávísað þá kemur það ekki alltaf fram á lyfseðlum,“ segir María. 

Aðspurð hvort gera ætti skýrari kröfu um að læknar skrái ástæðu lyfjagjafar svarar María:

„Almennt held ég að það væri til bóta.“ 

„Ekki hættulaus lyf“

Í nýjum Kompásþætti á Vísi, þar sem fjallað er um svefnlyfjanotkun Íslendinga og afleiðingar hennar, segir Hildur Þórarinsdóttir lyf- og öldrunarlæknir að slævandi ofnæmislyf geti haft alvarlegar aukaverkanir rétt eins og hefðbundin svefnlyf.

„Þessi lyf hafa líka alvarlegar aukaverkanir, sérstaklega eftir því sem fólk verður eldra,“ segir Hildur.

María segir mikilvægt að sama varúð gildi um lyf sem notuð eru við svefnvanda, óháð því í hvaða lyfjaflokki þau eru.

„Svefnvandi er almennt ekki eitthvað sem á að meðhöndla mánuð eftir mánuð og jafnvel ár eftir ár,“ segir hún.

Lyfjameðferð taki ekki á rót svefnvandans heldur fyrst og fremst einkennunum.

„Okkur finnst mikilvægt að þessi lyf sem eru notuð við svefnvanda séu eingöngu notuð í skamman tíma.“

Hún áréttar jafnframt að lyfin séu ekki hættulaus og að fólk eigi ekki að hætta notkun þeirra skyndilega án samráðs við heilbrigðisstarfsfólk.

Álag í kerfinu gæti haft áhrif

Aðspurð hvers vegna Íslendingar noti svo mikið af lyfjum við svefnvanda kveðst María erfitt að nefna eina skýringu. Hún bendir áað Íslendingar noti almennt meira af lyfjum en margar samanburðarþjóðir  og veltir því upp hvort álag geti haft áhrif.

„Eitt sem ég velti fyrir mér er hvort álag og mönnun í heilbrigðiskerfinu geri það að einhverju leyti að verkum að það sé hreinlega ekki svigrúm til þess að leita annarra lausna,“ segir María en tekur fram að hún geti ekki fullyrt að svo sé.

Að lokum segir hún mikilvægt að ræða við lækna og heilbrigðisstéttir um að spara þurfi ávísun svefnlyfja og benda frekar á aðrar leiðir til að hjálpa fólki sem glímir við svefnleysi.