Möguleg tengsl við heilabilun

Berghildur Erla Bernharðsdóttir skrifar 29. september 2026 14:00

Hildur Þórarinsdóttir lyf- og öldrunarlæknir segir mikilvægt að fylgjast með rannsóknum sem sýna möguleg tengsl vinsælla svefnlyfja og heilabilunar. Anna Birna Almarsdóttir prófessor í félags- og lyfjafræði tekur undir það. Vísir

Sífellt fleiri rannsóknir benda til mögulegra tengsla milli langtímanotkunar vinsælla svefnlyfja og heilabilunar. Sérfræðingar leggja þó áherslu á að frekari rannsókna sé þörf. Hins vegar er þegar vel þekkt að meðal mögulegra aukaverkana algengra svefnlyfja eru minnisleysi og minnistruflanir.

Í samanburði OECD fyrir árið 2024 var magn svefn- og slævandi lyfja á hvern íbúa á Íslandi það næstmesta meðal 34 ríkja sem gögn lágu fyrir um. Þótt notkunin hafi dregist saman hér á landi undanfarin ár er Ísland enn meðal þeirra þjóða þar sem neyslan er hvað mest. Notkunin eykst jafnframt verulega með hækkandi aldri og konur nota tæplega tvöfalt meira af svefnlyfjum en karlar og hafa gert um árabil.

„Elsti hópurinn er alltaf sá sem notar langmest. Jafnvel þriðjungur áttræðra og eldri er á þessum lyfjum og um fimmtungur fólks á aldrinum 60 til 79 ára. Í raun ætti notkunin að minnka með hækkandi aldri, því áhættan og aukaverkanirnar aukast eftir því sem fólk eldist,“ segir Anna Birna Almarsdóttir, prófessor í félags- og klínískri lyfjafræði við Kaupmannahafnarháskóla. Hún leiddi átakið Sofðu vel í fyrra sem hafði það að markmiði að fræða fólk um svefnlyf og áhrif þeirra.

Ísland notar næstmest af svefnlyfjum af þjóðum OECD.Vísir/Hjalti

Möguleg tengsl við heilabilun

Sífellt fleiri erlendar rannsóknir benda jafnframt til mögulegra tengsla milli langtímanotkunar ákveðinna svefnlyfja og heilabilunar. Hildur Þórarinsdóttir lyf-og öldrunarlæknir segir brýnt að fylgjast vel með þróuninni.

Ýmsar rannsóknir sýna fram á möguleg tengsl milli langtímanotkunar vinsælla svefnlyfja og heilabilunar. Vísir

„Það virðast vera tengsl á milli þess að þróa með sér heilabilunarsjúkdóm og notkunar svefnlyfja. Stórar rannsóknir eru að sýna fram á að það eru aðeins auknar líkur á að slíkt gerist ef þú ert að nota þessi lyf í lengri tíma. Þá Benzólyfin, Z-lyfin og gömlu ofnæmislyfin sem stundum eru notuð eins og Phenergan og Atarax,“ segir Hildur.

Hildur segir nauðsynlegt að rannsaka þessi tengsl betur. Anna Birna tekur undir það.

„Það er sífellt að koma meiri vitneskja um að þetta getur haft áhrif á heilann og minnið. Þetta er mjög alvarleg aukaverkun en hún er ekki alveg eins negld niður eins og hinar ennþá í rannsóknum,“ segir Anna Birna.

Þær Hildur og Anna Birna eru viðmælendur í nýum Kompásþætti á Vísi um svefnlyfjanotkun og áhrif þeirra

Kompás Svefn Heilsa Heilbrigðismál Embætti landlæknis Lyf Eldri borgarar