Út­gerðar­auðvaldið vill í ESB - ég segi nei

„Ég fór á einn fund um daginn þar sem manneskja, sem er með mikla hagsmuni í útgerð, byrjaði á að ávarpa herbergið með: Ég ætla að kjósa já vegna þess að ef við göngum inn í Evrópusambandið þá get ég selt allan kvótann minn til Hollendings og cashað út.“

Orð formanns Samfylkingarinnar

Hver skyldi hafa mælt á þennan veg eftir að hafa heyrt þetta á fundi sem hún sótti? Það var Kristrún Frostadóttir, formaður Samfylkingarinnar og forsætisráðherra, sem sagði frá í þættinum Chess after dark. Ég vísa í þessi ummæli því nákvæmlega þessu var ég að gera skóna í grein sem ég skrifaði á visi.is fyrir nokkru, nefnilega að eigendur stórútgerðarinnar vildu komast með ránsfeng sinn inn í kauphallir Evrópu. Uppskar ég talsverð viðbrögð, einkum vegna þess að menn töldu mig fara með rangt mál þegar ég sagði að eigendur stórútgerðarinnar vildu fyrir alla muni komast í ESB til að geta «cashað út».

Hægt að komast að tímabundnu samkomulagi – en ekki til frambúðar

Nú má vel vera að Kristrún Frostadóttir telji að ná megi tímabundið samkomulagi um eignarhald í íslenskri útgerð, að það skuli vera í meirihlutaeign Íslendinga, - sem yrði þá gagnkvæm regla og fyrir bragðið ekki „cashað út“- eða að staðið verði á umframréttindum Íslendinga á Íslandsmiðum. Vandinn er hins vegar sá að á slíkt er ekki treystandi til frambúðar; reynslan sýnir að slíkir samningar halda ekki.

Reynsla Íra

Þetta kom fram í máli tveggja írskra kunnáttumanna á fundi hjá samtökunum Til vinstri við ESB á dögunum.

Allt sem Írar töldu vera samningsbundið hélt ekki þegar á reyndi. Niðurstaða þessara Íra, sem báðir voru fyrrum þingmenn, annar á þingi Evrópusambandsins, hinn á írska þinginu, var að ekkert stæðist nema það sem bundið væri formlega í stofnsáttmála ESB. En til þess að breyta honum þyrfti samþykki allra aðildarríkjanna og þá einnig þeirra fiskveiðiríkja sem lögðust gegn því að samningarnir við Íra yrðu virtir þegar á reyndi. Á það hefur margoft reynt, nú síðast undir lok síðasta árs. Þá kom endanlega í ljós að þessir samningar sem gengu undir heitinu Haag-viðmiðin voru fokin út í buskann þrátt fyrir undirskriftir og fögur orð.

Svo er það hitt, sem ég vil aldrei láta ósagt, að frá mínum bæjardyrum séð er það svo að jafnvel þótt það sé höfðumál og grundvallaratriði að vernda íslenskan sjávarútveg myndi ég ekki vilja fyrir nokkurn mun inn fyrir dyr hjá Evrópusambandinu af ástæðum sem ég hef margoft gert grein fyrir í öðru samhengi. Evrópu vil ég eiga mikil og náin samskipti við – Evrópusambandið er allt önnur Ella.

Dásamaði markaðshyggjuna

Nú veit ég ekki hvort Kristrún Frostadóttir, forsætisráðherra sjái yfirleitt eitthvað athugavert við það að menn „cashi-in“ eða „cashi-út“ peningaeignum sínum. Í sama sjónvarpsþætti og hún sagði frá kvótahafanum sem vildi „casha út“ kvótanum sínum, sá hún það sem sérlega eftirsóknarvert að við inngöngu í ESB yrði búið í haginn fyrir enn meira samkeppnisumhverfi á Íslandi. Þetta rímar vel við skjallið í garð Alistairs Campbell, eins helsta höfundar New Labour markaðshyggjunnar og Blairismans í Bretlandi. Kvað hún Campell áhrifavald í sinni pólitísku stefnumótun. Þessi hugsun er einmitt sú kredda sem ég óttast við inngöngu í ESB, þetta miðstýrða bákn sem fyrst og fremst þjónar markaðshyggjunni og nú hernaðarhyggjunni í ofanálag. Ég hef furðað mig á því hve fáir virðast hafa af því áhyggjur að jafnframt aukinni samræmingu í utanríkis- og «varnar»málum er Brusselvaldið farið að beita refsiaðgerðum og ritskoðun gegn þeim sem leyfa sér að setja sig upp á móti slíkri samræmdri stefnu sambandsins.

Virðingarverðar undantekningar

En aftur að íslenska útgerðarauðvaldinu sem menn segja sumir að styðji baráttuna gegn inngöngu Íslands í Evrópusambandið. Þá er það fyrst undantekningin sem sannar regluna. Sú undantekning eru menn af sauðahúsi Einars Sigurðssonar stjórnarformanns Ísfélagsins í Vestmannaeyjum sem sagði eftirfarandi á aðalfundi félagsins um miðjan apríl: „Fyrir hluthafa í sjávarútvegsfyrirtækjum, sérstaklega þessum skráðu félögum á Íslandi, kunna að leynast stór tækifæri (í inngöngu í Evrópusambandið), en fyrir fólkið okkar sem starfar í þessum félögum og þeim samfélögum sem við störfum í, þar á líklega annað við. Stærstu fyrirtæki landsins í sjávarútvegi hafa bæði slagkraft og kunnáttu til að fjárfesta erlendis og hafa sum þegar gert það. Ísfélagið treystir sér vel í þá samkeppni gagnvart erlendum fyrirtækjum.”

Svo eru það allir hinir

Guðmundar Kristjánsson, forstjóri Brims, ýmist stærstu eða næst stærstu útgerðar landsins miðað við úthlutaðar aflaheimildir, mætti hins vegar í pallborðinu á landsþingi Viðreisnar síðastliðið haust og tók þar þátt í lofkórnum um Evrópusambandið. Þá hefur komið fram að framkvæmdastjóri hjá þessari stórútgerð, Hjálmar Vilhjálmsson, er einn af forystumönnum samtakanna Sjá sem vilja að samþykkt verði í fyrirhugaðri þjóðaratkvæðagreiðslu að hefja inngöngu í ESB. Frá því að ég benti á þetta í grein sem birtist á vísi.is ekki alls fyrir löngu, hefur bæst í hópinn, Kristján Davíðsson, stjórnarformaður Brims. Í myndskeiði á vegum samtakanna talar hann afdráttarlaust fyrir inngöngu Íslands í sambandið.

Greining Arctica Finance

Hér er auðvitað ekki um að ræða tilviljanir enda hefur verið bent á það að hagsmunum stórútgerðarinnar, sem þegar hefur komið sér vel fyrir innan ESB, yrði betur borgið innan sambandsins en utan þess. Til dæmis var vakin athygli á þessu í greiningu ráðgjafarfyrirtækisins Arctica Finance fyrr á árinu þar sem meðal annars kom fram að gengi Ísland í ESB myndi virði fyrirtækjanna stóraukast þegar ekki væri lengur heimilt vegna reglna sambandsins að setja skorður við erlendu eignarhaldi á þeim.

Íslenskt samfélag er það sem máli skiptir

En eftir stendur að hagsmunir íslenskra sjávarbyggða yrðu fyrir borð bornir og þar með íslensks samfélags í heild sinni. Ég hef séð því haldið fram á samfélagsmiðlum af hálfu einhverra þeirra sem réttilega hafa gagnrýnt framsalskerfi kvótans hér á landi að slagurinn um kvótann sé tapaður – honum hafi öllum verið stolið. Það er rétt honum hefur verið stolið og það með hjálp íslenskra stjórnmálamanna. En það er ekki rétt að slagurinn sé tapaður. Þessu má nefnilega breyta. Sjávarauðlindin á Íslandsmiðum er ekki uppurin og verður vonandi ekki í bráð. Og enn má ná „kvótanum heim“ eins og við mörg hver höfðum náð að sameinast um að krefjast.

Hvernig væri að virkja lýðræðið á fleiri sviðum?

Á Alþingi hefur hins vegar ekki staðið vilji til þessa og úti í þjóðfélaginu hefur ríkt of mikil þögn. Þar hafa þagað margir þeirra sem nú tala hátt og gerst ákafir talsmenn þjóðaratkvæðagreiðslu. Hvernig væri að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um þessa kröfu: Kvótann heim? Hvernig skyldu þau taka í þá kröfu, Þorgerður Katrín, formaður Viðreisnar og varaformaðurinn, Daði Már og einnig þau hjá Samfylkingunni, Kristrún Frostadóttir, Logi, Dagur og öll hin sem dásamað hafa fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu hvað mest og langar svo mikið að segja já til að sjá. Ég er ekki viss um að þeir félagar hjá Brimi yrðu jafn áhugasamir og þeir eru nú að komast með feng sinn frá Íslandi.

Höfundur er fyrrum ráðherra og þingmaður.