Ólafur Þór má rann­saka hlut Jóns Óttars í Samherjamálinu

Landsréttur kvað upp úrskurð um kröfu Jóns Óttars, um að rannsókn embættis Héraðssaksóknara á hendur honum yrði felld niður, þann 31. júlí.

Tvö mál tengd starfinu rannsökuð

Í úrskurðinum er rakið að Jón Óttar, sem er ekki nafngreindur í úrskurðinum, hafi starfað hjá embætti sérstaks saksóknara á árunum 2009 til 2011. Hann hafi haft stöðu sakbornings í tveimur aðskildum málum vegna ætlaðra brota í því starfi. Fyrra málið hafi hafist með kæru sérstaks saksóknara, Ólafs Þórs Haukssonar, sem nú gegnir stöðu héraðssaksóknara, til ríkissaksóknara árið 2012 2012, í samræmi við þágildandi ákvæði lögreglulaga. Ríkissaksóknari hafi fellt það mál niður í febrúar 2023. 

Árið 2025 hafi önnur rannsókn hafist  vegna ætlaðra brota varnaraðila í starfi hjá embættinu. Það mál varðar meintar njósnir um Róbert Wessmann og fleiri og gagnaleka frá embætti sérstaks saksóknara.

Ríkissaksóknari hafi falið lögreglustjóranum á Suðurlandi rannsókn þess máls í maí í fyrra en áður hefði héraðssaksóknari sent ríkissaksóknara tilkynningu um grun um brot Jóns Óttars og jafnframt lýst því að hann teldi verulegan vafa leika á því að embætti héraðssaksóknara væri til þess bært að rannsaka það mál með hliðsjón af tengslum þess við fyrirrennara sinn, embætti sérstaks saksóknara.

Einn níu sakborninga í Samherjamálinu

Rannsókn þess máls sem deilt var um fyrir Landsrétti lúti ekki að ætluðum brotum Jóns Óttars í starfi hans fyrir sérstakan saksóknara heldur að máli sem varðar grun um mútur og peningaþvætti vegna starfa hans fyrir „B hf.“

Ljóst er að  B ehf. er útgerðarfélagið Samherji og störf hans fyrir Samherja voru að fylgjast með Jóhannesi Stefánssyni, sem ljóstraði upp um meint brot félagsins í Namibíu.

„Rannsókn þess máls mun vera lokið. Níu einstaklingar, varnaraðili þeirra á meðal, og nokkrir lögaðilar hafa réttarstöðu sakbornings í málinu,“ segir í úrskurðinum.

Mikið þurfi til að koma

Þá segir að um hæfi héraðssaksóknara til að stýra rannsókn máls gildi reglur stjórnsýslulaga, samanber ákvæði lögreglulaga, sem fjalla um hæfi lögreglustjóra og annarra sem fara með lögregluvald og um hæfi héraðssaksóknara við meðferð ákæruvalds gilda ákvæði laga um hæfi dómara. Samkvæmt lögunum skuli vísa máli frá dómi eftir að ákæra hefur verið gefin út, ef ákærandi hefur verið vanhæfur til að höfða málið eða lögreglustjóri hefur verið vanhæfur til að rannsaka það.

„Sú meginregla hefur ítrekað verið staðfest í dómaframkvæmd að afstaða til atriða er varða rannsókn sakamáls er tekin við dómsúrlausn máls, ef ákæra er gefin út, eða eftir atvikum í skaðabótamáli ef ekki kemur til útgáfu ákæru. Þarf mikið til að koma svo dómstólar úrskurði að yfirstandandi rannsókn sé ólögmæt og henni skuli hætt.“

Grunur um brot Jóns Óttars í opinberu starfi hjá sérstökum saksóknara, forvera embættis héraðssaksóknara, geti að réttu lagi ekki leitt til vanhæfis héraðssaksóknara við rannsókn og saksókn annarra og alls óskyldra mála á hendur honum. Rannsókn og ákvörðun um saksókn þeirra mála sem varða ætluð brot Jóns Óttars í starfi sé ekki á höndum Héraðssaksóknara og aðkoma embættisins að þeim málum afmarkist við lögbundnar skyldur embættisins við kæru og tilkynningar til ríkissaksóknara, skýrslugjöf hjá rannsakanda og umsögn um mögulega bótaskyldu ríkisins.

Eðlileg tjáning

Varðandi þátttöku héraðssaksóknara, Ólafs Þórs, í opinberri umfjöllun um ætluð brot Jóns Óttars í starfi hjá sérstökum saksóknara vísi hann fyrst og fremst til viðbragða hans við umfjöllun fjölmiðla vorið 2025 um starfsemi fyrirtækis Jóns Óttars en fjölmiðlar hafi leitað álits hans í kjölfar ítarlegs fréttaflutnings af starfsemi fyrirtækisins.

„Með hliðsjón af stöðu [Ólafs Þórs] var eðlilegt að hann tjáði sig um ætluð brot varnaraðila. Voru þau ummæli sem höfð voru eftir honum í fjölmiðlum, með hliðsjón af þeim atvikum sem voru til umfjöllunar, hófstillt og í samræmi við tilefnið. Ekki er fallist á það með varnaraðila að þau leiði til þess að [Ólafur Þór] sé vanhæfur til að rannsaka önnur mál á hendur honum. Þá hefur varnaraðili ekki bent á nein atvik eða ummælisem tengjast rannsókn sóknaraðila á þætti hans í því máli sem hér er til umfjöllunar

sem bent geti til þess að [Ólafur Þór] eða aðrir starfsmenn embættis hans hafi ekki gætt

óhlutdrægni við rannsókn á hans þætti í málinu.“

Kröfu Jóns Óttars hafi því verið hafnað.