Hin­segin fólk á vinnu­markaði – Frá tölum til að­gerða

Einstaklega vel heppnuð dagskrá Hinsegin daga er nú að baki og við blasa verkefni tengd þeim fyrirheitum og fögru áformum sem gefin voru um úrbætur í réttindamálum hinsegin fólks. Heildarsamtök launafólks, ásamt Samtökum atvinnulífsins og stjórnvöldum, eiga þar hlut að máli.

Samstaða um úrbætur

Það hljómar hálf ótrúlega að fyrsta hagrannsóknin á kjörum hinsegin fólks á Íslandi hafi fyrst litið dagsins ljós árið 2022. Það var BHM sem átti frumkvæðið, ásamt Samtökunum ’78 og Hagfræðistofnun HÍ, og fékk ASÍ og BSRB með sér inn í vegferðina. Nú, á Hinsegin dögum 2026, var næsta skref tekið: dómsmálaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, Samtökin ’78, Samtök atvinnulífsins, ASÍ, BSRB, BHM og KÍ undirrituðu viljayfirlýsingu um að bæta stöðu hinsegin fólks á vinnumarkaði með markvissum aðgerðum. Það sem byrjaði sem ein rannsókn á vegum BHM er á fjórum árum orðið að samstarfsverkefni stjórnvalda og aðila vinnumarkaðar.

Hinsegin karlar með 30% lægri atvinnutekjur að meðaltali en gagnkynhneigðir

Niðurstöður rannsóknar BHM, ASÍ og BSRB eru um margt sláandi en skýrust er myndin þegar horft er til hinsegin karla. Þeir eru með 30% lægri atvinnutekjur að meðaltali en gagnkynhneigðir karlar sem eru tekjuhæstir á vinnumarkaði. Leiðrétt fyrir menntun og aldri eru hommar t.a.m. með 32% lægri atvinnutekjur en gagnkynhneigðir karlar, í því sambandi er rétt að fram komi að hommar eiga að baki meiri menntun en gagnkynhneigðir karlar heilt yfir. Hommar búa við mun minna atvinnuöryggi en aðrir í rannsókninni, hljóta síður framgang í stjórnunarstöður og sækja helst í atvinnugreinar sem kalla má kvenlægar og undirverðlagðar. Alþjóðlegar rannsóknir staðfesta sama mynstur. Þó benda nýlegar rannsóknir til þess að transkonur standi verst af öllum innan hinsegin samfélagsins hvað stöðu á vinnumarkaði varðar. Enn á eftir að rannsaka það á Íslandi en of fáir trans einstaklingar tóku þátt í hagrannsókninni 2022.

Vandinn einskorðast ekki við vinnumarkaðinn

Það væri of einfalt og ósanngjarnt að segja þennan mismun atvinnutekna hinsegin fólks og annarra vera eingöngu á ábyrgð launagreiðenda eða atvinnurekenda. Rætur vandans liggja dýpra og tengjast samfélaginu í heild. Hinsegin fólk er líklegra til að glíma við andleg veikindi vegna útilokunar og eineltis í æsku og hefur oftast minna tengslanet en aðrir. Erfið æska mótar sjálfstraust, námsval og starfsferil fólks löngu áður en það stígur sín fyrstu skref í starfi, en þegar á vinnumarkað er komið bætist við bein mismunun í ráðningum, framgangi og frammistöðumati. Í dag er aðeins um helmingur sís-kynja hinsegin fólks að fullu opið með hinseginleika sinn á vinnustað og 37% transfólks. Af góðri ástæðu því reynslan kennir hinsegin fólki að leynd borgar sig.

Nú þarf að fylgja orðum eftir með aðgerðum

Viljayfirlýsingin sem undirrituð var í Iðnó síðastliðinn föstudag er mikilvægt skref en hún er einmitt það: viljayfirlýsing, án lögbundinna eða tímasettra skuldbindinga. Sá aðgerðarhópur sem nú á að stofna þarf að hafa hugfast að vandinn verður ekki leystur með háfleygum loforðum heldur kerfisbundnum greiningum líkt og BHM hafði forgöngu að. Nú þurfum við að tryggja að vilji sem yfirlýstur er af ráðherrum, atvinnulífi og verkalýðshreyfingu skili sér í bættu starfsöryggi og hærri tekjum hinsegin fólks á Íslandi.

Höfundur er formaður BHM.