Gervi­greind nýtist best með mann­legri þekkingu og reynslu

Hagræðing með gervigreind (AI) virðist ágætis hugmynd. Tæknin æðir áfram, vinnur hratt og kvartar ekki. Við setjum þetta upp í Excel, fækkum stöðugildum og kostnaðurinn fellur við hverja línu. Hundruð milljóna í áætlaðan sparnað er freistandi fyrir alla stjórnendur en tölur segja aðeins hálfa söguna. Erfitt er að mæla þekkingu, reynslu og dómgreind í Excel. Það er sá hluti rekstrarins sem er gjarnan ósýnilegur í skýrslum en verðmætur og jafnvel ómissandi í raunheimum.

Kveikjan að þessum skrifum eru nýlegar fréttir um umfangsmiklar uppsagnir í fjármálageiranum. Þær endurspegla þróun sem hefur verið að magnast: trú á að hægt sé að hagræða með því að fækka reyndu fólki. Alþekkt er að ofurtrú skapast við upphaf hverrar tæknibyltingar, eins og Gartner hefur lýst í árlegum greiningum á þróun tækninýjunga. Reynsla mín og þekking á gervigreind gefur tilefni til að hefja nokkur varnaðarorð. Skoðum þetta aðeins.

Óskráð- eða leynd þekking (e. tacit knowledge)er sú þekking sem býr í fólki, innsýn þess, reynslu og, hæfileikum og getu til að sjá samhengi og er nauðsynleg fyrir almenna yfirsýn og til að sjá og stýra málum í réttan farveg. Þegar reyndir starfsmenn hverfa á braut tapast þessi þekking og það tap getur engin sjálfvirkni eða gervigreind bætt upp, í það minnsta ekki enn sem komið er.

Kostnaður við starfsmannaveltu (e. turnover cost) er alltaf einhver og þá gildir að skoða heildarmyndina. Nýju fólki fylgir óræður kraftur og einnig kostnaður til skemmri tíma, vegna ráðningar, þjálfunar, mistaka og þess tíma sem tekur að byggja upp færni. Þá má velta því upp hvort gervigreind geti komið í stað hugsandi starfsfólks og leyst flestar þrautir hratt og vel. En gervigreindin stendur ekki ein og sér. Gervigreind nýtist aðeins þegar hún vinnur með mannlegri dómgreind, reynslu og almennu samhengi.

Þetta má kalla færniblöndun (e. skill complementarity) þar sem nýta má tækni til að margfalda mannlega hæfni og afköst. Ef mannlegi grunnurinn veikist, þá veikist líka hæfni fyrirtækisins til að nýta AI á ábyrgan og árangursríkan hátt. Það sem máli skiptir er að nýta gervigreindina til að örva afköst því það munu á endanum allir gera. Hugmyndin um að leysa fólk af hólmi með gervigreind myndi kannski ganga upp svona bara til að standa nokkurn veginn í stað en um leið og við gerum það er hætt við að öll hugsandi samkeppni þjóti fram úr okkur með reynslu, þekkingu og gervigreind að vopni.

Góð nýting gervigreindar byggir á jafnvægi milli hugrænnar getu, hugmyndalegrar hæfni og verklegrar færni eða cognitive, conceptual og mechanical skills. Þetta jafnvægi verður ekki til með því að fækka þeim sem hafa dýpstu innsýnina. Þvert á móti má segja að þeir sem hafa unnið lengi í greininni skilji undantekningar og samhengi. Þeir skilja einnig það sem óljóst er og hvergi má finna í verklýsingum.

Mannshugurinn er ótrúlega öflugur. Hvert og eitt okkar býr yfir mögnuðu afli, svo mögnuðu að það er erfitt að skilja hvernig það rúmast allt í hverjum haus. Gervigreind getur lesið hratt, unnið hratt og leyst ótrúlegustu hluti, skrifað kóða, spjallað, skapað og skáldað. En hún mun keyra okkur jafn hratt út í skurð ef hún nýtur ekki aðhalds og innsæis. Það er þessi samvinna gervigreindar og manns sem nýta þarf af skynsemi til framfara og sköpunar.

Hæfnispírall niður á við (e. competency death spiral) getur skapast þegar fyrirtæki skera niður þekkingu og reynslu. Þekking tapast, mistökum fjölgar, þjónusta versnar, tekjur lækka og þá er skorið enn meira niður. Þetta er vítahringur sem hefur ekkert með raunverulega hagræðingu að gera.

Efnahagslegt ójafnvægi getur skapast ef hart er skorið niður í ofurtrú á gervigreind. Það erum jú við mannfólkið sem kaupum vörur og þjónustu flestra fyrirtækja og greiðum vexti og kostnað. Þegar tekjur hverfa hverfur líka greiðslugeta samfélagsins. Fyrirtæki sem telja sig spara með því að fækka reyndu fólki eru í raun að veikja eigin grunn, bæði rekstrarlega og samfélagslega. Sparnaðinn má sjá í Excel, en reynslan sýnir að niðurstaðan verður oft önnur en til stóð. Hugsum til framtíðar.

Höfundur er hugbúnaðarverkfræðingur.