Marjane Satrapi er látin „úr sorg“

Fjölskylda og nánir vinir Satrapi sendu frá sér tilkynningu um andlát Satrapi sem lést í gær, 3. júní. 

„Marjane Satrapi lést úr sorg rétt rúmu ári eftir dauða Mattiasar Ripa, eiginmanns hennar og ástarinnar í lífi hennar,“ sagði í tilkynningunni en dánarorsök hennar er ekki skýrð frekar. Sænski framleiðandinn, leikarinn og handritshöfundurinn Mattias Ripa lést þann 8. apríl 2025.

Satrapi fæddist í Íran en hafði búið í Frakklandi frá tíunda áratugnum eftir að foreldrar hennar sendu hana til Evrópu þegar hún var táningar til að komast undan harðstjórn Íslamska lýðveldisins. 

Satrapi varð heimsfræg upp úr aldamótum vegna teiknimyndasögu sinnar Persepolis þar sem hún skrifaði um uppeldisárin í Íran. Alls komu út fjögur bindi í þeirri sögu og skrifaði hún auk þess fjölda annarra myndasagna og barnabóka.

Satrapi færði sig yfir í kvikmyndagerð þegar hún aðlagaði Persepolis að skjánum með samnefndri teiknimynd árið og var tilnefnd til Óskarsverðlauna fyrir hana. Velgengnin gerði henni kleift að færa sig yfir til Hollywood þar sem hún gerði nokkrar myndir.

Hún kynntist sænska framleiðandanum Mattias Ripa í París og giftu þau sig síðan. Hann lést í fyrra einungis, 53 ára gamall.

Frá Íran til Frakklands til Hollywood

Satrapi fæddist 22. nóvember 1969 í Rasht í norðvesturhluta Írans, ólst upp í fjölskyldu af efri millistétt í Tehran og í franskan grunnskóla í höfuðborginni. Foreldrar hennar voru virkir og vinstrisinnaðir aðgerðarsinnar sem mótmæltu bæði síðasta Íranskeisaranum Mohammad Reza Pahlavi og höftum Íslamska lýðveldisins.

Satrapi var níu ára þegar Pahlavi var felldur af stalli og Khomeini tók við völdum sem æðsti klerkur árið 1979. Þessi ólgutími á uppeldisárum hennar voru til umfjöllunar í myndasögunni Persepolis sem kom út árið 2000 í Frakklandi, hlaut einróma lof, varð metsölubók og síðan þýdd yfir á fjölda tungumála, þar á meðal íslensku í fyrra.

Satrapi aðlagaði metsölubókina að stóra skjánum með samnefndri teiknimynd sem hún leikstýrði með Vincent Paronnaud og kom út 2007. Myndin hlaut dómaraverðlaun á kvikmyndahatíðinni í Cannes og var tilnefnd sem besta teiknimynd á Óskarsverðlaununum árið 2008. Satrapi og Paronnaud unnu áfram saman að annarri teiknimynd, Chicken With Plums, sem byggði á bók Satrapi og var frumsýnd á kvikmyndahátíðinni í Feneyjum 2011. Sagan var innblásin af ættingja Satrapi í Íran sem var fiðluleikari. 

Eftir það hóf hún að leikstýra leiknum kvikmyndum, sú fyrsta var glæpakómedían La Bande des Jotas (2012). Sama ár og sú mynd kom út var Satrapi heiðursgestur á Alþjóðlegri kvikmyndahátíð í Reykjavík. Satrapi vakti í kjölfarið áhuga Hollywood og fór vestur um haf til að leikstýra svörtu kómedíunni The Voices (2014) með leikurunum Ryan Reynolds, Önnu Kendrick og Gemmu Arterton. 

Hún fylgdi henni eftir með ævisögulegu myndinni Radioactive (2019) þar sem Rosamund Pike lék eðlisfræðinginn Marie Curie. Síðasta kvikmynd Satrapi var svarta kómedían Paradis Paris (2024) sem fléttir saman ólíkum sögum af íbúm Parísar. 

Samhliða skrifum sínum og kvikmyndagerð var Satrapi ætíð gagnrýnin á íranskt stjórnarfar og vakti reglulega athygli á bágri stöðu kvenna þar í landi.