Hættum að vera þjóð ef við höldum ekki upp á ís­lenskuna

Fjallað var um það í Morgunblaðinu í dag að grunnhæfni íslenskra nemenda til náms hafi hrakað mjög undanfarna tvo áratugi og að það ógni langtímahagvexti landsins og velferð landsmanna, að mati Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD). Í frétt Morgunblaðsins segir að stofnunin telji mikilvægt að menntayfirvöld í landinu grípi til aðgerða eins fljótt og auðið er.

„Þetta slær mig ekki, að minnsta kosti kemur mér ekki á óvart, vegna þess að það hefur þegar komið út skýrsla frá OECD sem að nákvæmlega segir það sama og þessi sanna grein er að boða, það liggur fyrir. Það er náttúrulega hrakandi læsi og minni lesskilningur,“ segir Inga Sæland, mennta- og barnamálaráðherra, en rætt var við hana og Jón Pétur Zimsen, þingmann Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi skólastjóra og kennara, í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni í dag.

Séu að skrapa botninn

Inga segir þetta eitt af því fyrsta sem hún lét sig varða þegar hún tók við sem menntamálaráðherra fyrir um hundrað dögum. Versnandi árangur í PISA hafi ekki farið fram hjá neinum.

„Við erum að skrapa botninn, það er þessi mikli fjöldi nemenda sem á undir högg að sækja og hefur ekki fengið í rauninni kennslu við hæfi. Þannig að þau hafa setið eftir og við þurfum, þetta eru stórar áskoranir og við ætlum að taka á þeim.“

Inga segir skipta máli að hafa allar hendur „uppi á dekki“ og hún hafi kallað til atvinnulífsins, kennara, nemenda, skólastjórnenda og foreldra að vera með.

„Við verðum bara hreinlega að taka höndum saman. Við getum ekki haldið áfram í þessa átt. Við þurfum að snúa hjólinu við, við þurfum að snúa skipinu okkar við, við þurfum að sigla í land og ég trúi ekki öðru en að það sé einbeittur vilji allra til þess að gera svo.“

Hún segir skólana fá niðurstöður úr prófum í fyrsta matsferlinu í næstu viku og foreldrar svo á eftir. Þar er verið að mæla lestur og lesskilning. Þá hafi hún einnig lagt fram frumvarp um nýjan miðlægan gagnagrunn sem tryggir í fyrsta sinn heildstæða yfirsýn yfir stöðu menntakerfisins og stöðu barnanna okkar og hvernig það tengist lestri. Þá verði hægt að sjá strax ef eitthvað vandamál er og grípa inn í fyrr.

Verri námsárangur en hjá foreldrum

Auðun Georg Ólafsson þáttastjórnandi Reykjavík síðdegis benti þá á að stundum sé talað um að Z-kynslóðin, sem eru krakkar sem eru fæddir '97 til 2012, séu í rauninni fyrsta kynslóðin að alast upp sem er að ná verri námsárangri heldur en foreldrar þeirra. Jón Pétur segir margt benda til þessa.

„Þetta er einn stærsti efnahagslegi áhættuþáttur Íslands næstu áratugi. Fólk virðist ekki gera sér grein fyrir því. Það er talað um hagvöxt. Þeir segja í skýrslunni líka að framleiðni geti minnkað um að minnsta kosti fimm prósent sem eru 250 milljarðar á hverju einasta ári,“ segir Jón Pétur og að um risamál sé að ræða.

Hann segir stöðuna hvað varðar íslenska tungu, í lesskilningi og auðvitað náttúruvísindum og stærðfræði, sem og í ensku, ekki góða.

„Þetta er bara grafalvarlegt mál og grjóthart efnahagsmál. 250 milljarðar á ári sem við munum verða af. 250 milljarðar, 250 þúsund milljónir. Þannig að þetta er ekkert smámál.“

Hann segir þetta skipta gífurlegu máli fyrir til dæmis lýðræðið. Fólk mistúlki og skilji ekki einföldustu orð eða hugtök.

„Lýðræðið sem er hornsteinn íslenskunnar, og íslenskan í rauninni heldur okkur saman sem þjóð. Ef við höldum ekki upp á íslenskuna, pössum upp á þetta, þá hættum við bara að vera þjóð. Auk þess er lýðræðið í stórhættu á að einhver öfgaöfl komist til valda og nái að stýra öllum með einhverjum áróðri,“ segir Jón Pétur.

Hann tekur undir með OECD um að það þurfi að grípa strax til aðgerða.

„Ég tek undir þetta. Algjörlega hárrétt og ég ætla að gera miklu meira heldur en bara tala,“ segir Inga.

Jón Pétur segir þörf á nýrri aðalnámskrá og að prófað sé í öllum viðmiðum í samræmdum prófum.

„Það þýðir ekki að vera með matsferil sem prófar bara stöku viðmið. Það verður að prófa allt í námskránni.“

„Öll okkar framtíð byggir á lestri og hann er bara lykill að samfélaginu okkar. Staðan er stór áskorun og við þurfum bara að mæta henni og ég segi líka að þetta eru ótrúlegar tölur og það er alveg rétt sem kemur fram,“ segir Inga og að hún skynji ákveðna vakningu um þessi mál í samfélaginu.

„Fólk er farið að skilja það að þetta er risa, risa áskorun sem við stöndum frammi fyrir og fórnarlömbin eru þeir árgangar núna sem þegar eru að hrökkva úr skaftinu og hafa í rauninni ekki náð þeirri færni til þess að geta til framtíðar farið í framhaldsnám og látið í rauninni sínar draumavæntingar og þrár raungerast inni í menntakerfinu. Þetta er grafalvarlegt mál og það tekur langan tíma eins og fram kemur að snúa skipinu við. Þetta er ekki gert á einni nóttu en ég er ekki bara innantómt blaður, það liggur fyrir að í mínu ráðuneyti er allt á fleygiferð,“ segir Inga.

Þörf á þjóðarsátt

Jón Pétur segir þörf á þjóðarsátt um menntamál

„Menn verða að horfast í augu við vandann, gera það einu sinni svona til tilbreytingar og axla ábyrgð á vandanum. Inga er að gera það núna eftir hundrað daga. Hún er náttúrulega bara búin að vera örstutt í embætti. Ég sé ekki nokkurn annan vera að reyna að axla ábyrgð á vandanum. Ekki nokkurn annan heldur en hana,“ segir hann.

Hann segir þörf á að nota kennsluaðferðir sem hafi verið sýnt fram á að virki vísindalega.

„Það er allt of mikið af kennsluaðferðum hingað og þangað sem menn mæla ekkert fyrir og eftir hvort þær virki eða eitt eða neitt. Þetta lítur bara vel út, svona algjört umbúðanám. Þetta er bara víða í skólum þó að það sé líka víða unnið mjög gott starf.“

Inga hvetur skólana til að koma með henni í vegferð til að „kveikja neistann“ og koma því verkefni að í sem flestum grunnskólum. Ráðuneyti hennar muni styðja það fjárhagslega og að það verði tengt við aðrar viðurkenndar aðferðir eins og Pals.

„Kveikjum neistann er einmitt til þess að kveikja gleði nemandans, til þess að hjálpa honum í íslenskunni, hjálpa honum í lestrinum, hjálpa honum í sjálfsstyrkingunni, efla hann félagslega. Það er það sem grunnurinn byggir á, að börnunum okkar eigi að líða vel frá sex ára aldri inni í skólanum sínum, ekki vera illt í maganum, ekki hafa kvíða fyrir því að fara í skólann, heldur hlakka til að fara í skólann með ástríðustundum, hreyfingu og gleði. Þangað vil ég fara og ég bið bara samfélagið að koma með,“ segir Inga að lokum.