Ó­sýni­lega skeiðið á vinnu­markaði

Á síðustu árum hefur umræða um stöðu kvenna á vinnumarkaði þróast töluvert. Fjallað hefur verið um áhrif barneigna á starfsferil, umönnunarbyrði og endurkomu eftir fæðingarorlof. Samhliða því hefur aukin athygli beinst að breytingaskeiði kvenna og hvernig vinnustaðir geta betur mætt ólíkum lífsskeiðum.

Þessi þróun er bæði jákvæð og nauðsynleg.

En þegar þessi umræða er skoðuð í heild, vaknar spurning:

Er eitthvað sem við erum ekki að sjá?

Þessi grein er ekki skrifuð út frá þeirri hugmynd að konur séu síður hæfar til starfa eftir barnsburð. Hún er skrifuð út frá þeirri einföldu spurningu um hvort vinnustaðir taki nægjanlegt mið af raunverulegu endurkomuferli eftir eitt stærsta líkamlega og félagslega umbreytingaskeið í lífi margra kvenna.

Konur sem snúa aftur til vinnu eftir fæðingarorlof gera það oft innan 6–12 mánaða frá fæðingu barns, samkvæmt íslenskum gögnum um nýtingu fæðingarorlofs. Á sama tíma benda rannsóknir til þess að líkamleg og lífeðlisleg endurhæfing eftir meðgöngu og fæðingu geti tekið allt að 12–24 mánuði.

Þarna myndast bil.

Og það bil er sjaldan rætt.

Þegar konur snúa aftur til vinnu eru þær oft á sama tíma að:

-aðlagast nýju lífi

-vinna með skertan svefn

-endurbyggja líkamlegt og andlegt jafnvægi

-samræma fjölskyldulíf og starf

Og gera það allt innan ramma sem gerir ráð fyrir að allt sé komið í eðlilegt horf.

Þetta snýst ekki um að draga úr getu kvenna eða setja þær í einhvern sérstakan flokk.

Þetta snýst um að kerfið sem við vinnum innan sé hannað út frá ákveðinni hugmynd um stöðugleika, hugmynd sem endurspeglar ekki alltaf raunverulegt líf fólks.

Á sama tíma og umræða um breytingaskeið hefur vaxið og þróast, virðist þetta skeið, tíminn eftir fæðingu og endurkoma til vinnu, enn að miklu leyti vera utan radars.

Ekki vegna þess að það skipti ekki máli.

Heldur vegna þess að við höfum einfaldlega ekki orðað það.

Flestir vinnustaðir hafa enga skýra nálgun þegar kemur að því að taka á móti konum sem snúa aftur úr fæðingarorlofi. Ekki vegna skorts á vilja. Heldur vegna þess að umræðan hefur ekki náð þangað enn.

Af hverju skiptir þetta máli?

Umræðan snýst ekki um að bæta við enn einu ferli eða stefnu sem endar í skúffu.

Hún snýst um að minnka bilið á milli þess hvernig vinnustaðir eru hannaðir og þess hvernig líf fólks raunverulega lítur út.

Fyrir fyrirtæki getur þetta þýtt:

-betri nýtingu á reynslu og hæfni starfsfólks

-minna brotthvarf á mikilvægu tímabili í starfsferli

-aukið traust og tengsl við starfsmenn

Þegar raunverulegar aðstæður starfsfólks eru viðurkenndar aukast líkurnar á því að fólk haldist lengur, taki meiri þátt og skili betri árangri.

Fyrir einstaklinginn snýst þetta um eitthvað einfaldara og stærra. Að snúa aftur til vinnu án þess að þurfa að fela hluta af eigin veruleika. Að upplifa að það sé rými fyrir aðlögun, uppbyggingu og jafnvægi, án þess að það sé túlkað sem veikleiki.

Og kannski er það einmitt þar sem virðið liggur.

Ekki í nýjum stefnum eða skjölum.

Heldur í því að viðurkenna það sem er nú þegar til staðar en hefur ekki fengið orð.

Ef við ætlum að taka vellíðan starfsfólks alvarlega, þá getum við ekki valið hvaða lífsskeið við tökum inn í umræðuna og hvaða skeið við látum liggja á milli hluta.

Við þurfum að horfa á heildarmyndina.

Og kannski spyrja einfaldra spurninga:

Af hverju er þetta skeið ekki hluti af samtalinu?

Og hvað myndi breytast ef það væri það?

Höfundur er viðskiptastjóri með bakgrunn í mannfræði, lýðheilsuvísindum og stjórnmálafræði.