Við slettum öll ein­hvern tíma

Ég fullyrði að flest viljum við standa vörð um íslenska tungu og þá sérstaklega í því alþjóðlega umhverfi sem við búum við í dag. Ríkisstjórnin hefur áætlanir um að bregðast við þessari stöðu.

Þegar kemur að ræktun tungumálsins þurfum við að byrja á okkur sjálfum. Sumir nota ensku talsvert mikið í bland við íslenskuna í daglegu tali. Við notum ensk orð um ýmislegt í daglega lífinu jafnvel þótt góð og gild orð séu til á okkar eigin máli um það sem við vildum sagt hafa. Ekki þarf annað en að opna fyrir útvarpið til að heyra hvernig málfar bæði þáttastjórnenda og viðmælenda er smitað af enskuslettum. Það er þó mismunandi hvað fólk slettir mikið.

Samskipti við fólk af erlendum uppruna

Við viljum gjarnan að þau sem hingað koma og ætla að setjast að til frambúðar tileinki sér íslenskuna. Hér eins og annars staðar er tungumálið líka forsenda þess að geta notið sín til fulls í samfélaginu. Við getum hjálpað þessu fólki með því að tala ávallt íslensku við það. Íslendingar eru margir hverjir hins vegar allt of fljótir að grípa til enskunnar.

Það er eðlilegt að settar verði kröfur um að útlendingar sem ætla að setjast hér að og fara á vinnumarkaðinn læri íslensku og standist stöðluð próf í tungumálinu. Fyrirtæki sem kalla eftir erlendu vinnuafli eiga að sjá til þess að starfsmennirnir geti lært íslensku á vinnutíma og atvinnuleyfi og endurnýjun þeirra eiga að vera háð því að fólk standist tiltekna áfanga í íslensku. Aðrar þjóðir í Evrópu setja slík skilyrði.

Íslenskukunnátta er lykillinn fjölbreyttum störfum og aðlögun að samfélaginu. Fólk sem hyggst setjast hér að hefur án efa það markmið að komast sem hraðast inn í samfélagið og verða fullgildir þegnar landsins. Þótt fólk eigi erfitt með að tjá sig á íslensku getur það í mörgum tilfellum skilið töluvert í tungumálinu en er eðlilega feimið að tala málið til að byrja með alla vega. Besta leiðin til að tileinka sér nýtt tungumál er hins vegar að nota það. Þannig skapar æfingin meistarann.

Stuðningur við börn sem flytja til Íslands

Inga Sæland barna- og menntamálaráðherra hefur boðað aukna og bætta íslenskukennslu fyrir börn af erlendum uppruna í grunn- og framhaldsskólum. Enda er það ein af megin skyldum skólakerfisins að tryggja íslenskukennslu allra barna í leik- og grunnskólum.

Um 32 prósent leikskólabarna í Reykjavík teljast nú vera fjöltyngd og rúm 20 prósent grunnskólabarna. Íslenskar rannsóknir sýna að börn af erlendum uppruna sem ekki ná fljótlega góðum tökum á íslenskunni eru líklegri til að verða jaðarsett og möguleikar þeirra til framhaldsnáms eru minni. Hlutfall brottfalls úr framhaldsskóla er hæst í þessum hópi.

Fyrsta stig íslenskukennslunnar eru íslenskuverin en þau eru fyrir börn í 5.-10. bekk. Elstu nemendurnir ganga fyrir. Í Reykjavík er verið að endurskoða vinnu íslenskuveranna og á endurskoðun að vera lokið næsta haust. Árið 2023 voru öll fjögur Verin sprungin hvað ásókn varðar.Allt of mörg börn bíða eftir því að komast í þetta fyrsta úrræði.

Skólabókasöfnin eru gulls í gildi fyrir börn á öllum aldri og þar er unnið ómetanlegt starf í að hvetja börnin með ráðum og dáð til að lesa sér til gagns og gamans. Hljóðbækur eru einnig mikilvægar fyrir börn af erlendum uppruna. Hlustun bætir orðskilning.

Hér er um að ræða krefjandi verkefni sem krefst þrautseigju og þolinmæði. Hvert og eitt okkar á umfram allt að reyna ávallt að nota íslenskuna. Draga úr slettum og forðast í lengstu lög að grípa til enskunnar jafnvel þótt viðmælandi okkar sé ekki komin langt á veg með að tileinka sér íslenskuna.

Íslendingar vilja eðlilega tala íslensku við öll tilefni. Þeir vilja tala íslensku við þjóninn, við afgreiðslufólkið, við heilbrigðisstarfsfólkið og aðra sem ýmist veita eða þiggja þjónustu á Íslandi. Til að ná þessu markmiði þurfum við öll að leggja okkar að mörkum.

Höfundur er þingmaður Flokks fólksins.