Ný greiningar­að­ferð á endómetríósu í sjón­máli

Þetta segir Jón Ívar Einarsson, sérfræðingur í fæðinga- og kvensjúkdómalækningum, í samtali við fréttastofu Vísis. Hann leggur mikla áherslu á að nýjar aðferðir við greiningu á endómetríósu muni gera læknum kleift að greina konur fyrr. Þannig myndast tækifæri á að koma í veg fyrir lamandi sársauka.

„Í dag er greint ýmist með skurðaðgerðum eða með sögum og einkennum en þá er hætt við að það sé ofgreint eða vangreint. Margar konur eru ekki greindar þrátt fyrir einkenni og upplifa það að ekki sé hlustað á þær,“ segir Jón.

Einföld blóðprufa í stað skurðaðgerðar

Skurðaðgerðirnar sem Jón vísar til eru svokallaðar kviðarholsspeglanir en þær eru framkvæmdar svo hægt sé að taka vefsýni til greiningar.

„Í kviðarholsspeglun eru gerð þrjú til fjögur göt á kviðnum, eitt í nafla og tvö til þrjú fyrir neðan. Aðgerðin tekur 30 mín til nokkra klukkustund í framkvæmd. Eftir aðgerðina er eðlilegt að finna til í skurðunum og einnig geta verið óþægindi innan um og upp í axlir vegna lofts sem varð eftir og ertir þindina,“ segir á vef Endósamtakanna.

Samkvæmt niðurstöðum rannsókna á vegum Yale-háskóla eru einungis örfá ár þangað til hægt verður að greina endómetríósu með einfaldri blóðprufu.

„Við höfum loksins fundið leið til að greina þennan sjúkdóm sem er svo oft hunsaður og ranggreindur,“ segir Hugh Taylor, aðalhöfundur rannsóknarinnar. „Við getum sannað að þessir sjúklingar séu með endómetríósu á fyrri stigum svo þeir geti fengið þá meðferð sem þeir þurfa og náð aftur stjórn á lífi sínu.“

„Erfitt að ná tökum á sársaukanum“

Jón Ívar hefur fengið veður af þessum rannsóknarniðurstöðum og ítrekar að því fyrr sem hægt verður að greina fólk því betur sé hægt að fyrirbyggja lamandi verki sem geta haft lífskerðandi áhrif.

„Verkir sem standa yfir í mjög langan tíma mynda oförvun á miðtaugakerfinu. Þá ýkjast þeir og það verður virkilega erfitt að ná tökum á sársaukanum,“ segir Jón.

Hann talar einnig um annan fylgikvilla endómetríósu sem er ófrjósemi en á vef Endósamtakanna segir að um þrjátíu til fjörutíu prósent fólks með endómetríósu glími við frjósemisvanda.

„Konur með endómetríósu verða oft ófrjóar en það er algengast eftir þrítugt. Konur sem eru að skríða yfir tvítugt þegar þær eru greindar eiga meiri möguleika á því að verða óléttar,“ segir Jón.

Munnvatnssýni send til Frakklands

Nýlega stóð skjólstæðingum á Íslandi fyrst til boða að láta reyna á munnvatnsgreiningu. Þessu segir Jón frá í samtali við fréttastofuna.

„Þessi munnvatnspróf eru ansi afmörkuð en þau eru þróuð fyrir átján ára og eldri. En það er frekar góð næmni á svona prófi, eða um 97% næmni,“ segir Jón.

Hann minnist þó á að kostnaðurinn við að senda munnvatnssýni til greiningar og fá niðurstöður sé mjög mikill og því sé ekki stór hópur fólks sem nýtir sér aðferðina eins og staðan er í dag.

„Sýnin eru send til Frakklands í greiningu en vegna þess að þetta er ekkert niðurgreitt af sjúkratryggingum þurfa konur að borga um eitt þúsund evrur fyrir hvert skipti, sem jafngildir rúmum hundrað og fjörutíu þúsund íslenskum krónum,“ segir Jón.

Auðveld greiningarleið innan fárra ára

Í dag eru aðferðir við greiningu sem notast við blóðsýni, líkt og sú sem fræðifólk frá Yale-háskóla greindi frá í niðurstöðum sínum, mjög langt í land komnar. Jón telur að eftir einungis nokkur ár verði auðvelt að fá greiningu hér á landi.

„Það er mjög margt í gangi sem mun innan fárra ára auðvelda greiningu,“ segir Jón.

Endómars er genginn í garð

Mars er alþjóðlegur mánuður tileinkaður vitundarvakningu um endómetríósu. Anna Margrét Hrólfsdóttir tók við sem framkvæmdastjóri Endósamtakanna í október 2023 en samtökin halda utan um svokallaðan Endómars.

„Það er ekki bara Endómars í ár heldur erum við líka að fagna afmæli Endósamtakanna, þau eru tuttugu ára og við erum með afmælispartý þann 26. mars. Við hvetjum fólk til að mæta af því að við hefðum ekki gert Endómars að því sem það er án þátttökunnar,“ segir Anna.

Endómetríósa hrjáir allt að fimmtán þúsund manns á Íslandi en samkvæmt forsíðuvef Endósamtakanna hafa einungis um þrjú þúsund tilfelli verið formlega greind.

„Allt sem einfaldar ferlið við að fá greiningu og aðstoð verður stór mál fyrir okkar hóp, aðgerð er risastórt inngrip, oft er sjúkdómurinn meðhöndlaður án þess að fara í uppskurð en það gefur svo mikla ró að vita fyrir víst að maður sé með endó,“ segir Anna.

Hún talar einnig um að konum og fólki sem hafa verið greindar í gegnum samtöl finnist oft erfitt að segjast vera með endómetríósu og finnist ekki vera tekið mark á því. Aðgengilegri greiningarleiðir muni því skipta sköpum fyrir fjölda fólks.