Fjöl­skyldunni vísað til Rúss­lands en ör­lög föðurins ó­ljós

Vísir hefur undir höndum úrskurð króatískra stjórnvalda í máli Mariiam Taimovu og barna hennar þriggja, en þeim var öllum vísað brott frá Íslandi á grundvelli  Dyflinnarreglugerðarinnar í lok september 2025, aðeins tveimur vikum eftir að Taimova hafði fætt tvíburadætur sínar eftir keisaraskurð. 

Henni er gert að yfirgefa Evrópska efnahagssvæðið innan 20 daga, annars verði hún flutt brott með valdi, samkvæmt úrskurðinum.

Synjunin nær til Taimovu, 24 ára móður frá rússneska fylkinu Dagestan í Rússlandi, og barnanna þriggja; hins tveggja ára Musa og hinna fjögurra mánaða tvíburasystra Animu og Halimu. 

Örlög fjölskylduföðurins Gadzhis Gadzhiev eru óljós en hann var aðskilinn frá fjölskyldu sinni við komuna til Króatíu í október 2025 og dúsir nú í lokuðu búsetuúrræði í Króatíu. Ekki liggur fyrir niðurstaða í hans máli. 

Hafi ekki sannað að hún væri ekki örugg í Dagestan

Króatísk stjórnvöld mátu meðal annars svo, samkvæmt úrskurðinum, að óbreyttum borgurum stafaði engin hætta í Dagestan. 

Auk þess töldu flóttamannayfirvöld í Króatíu að framburður Taimovu væri ekki trúverðugur og að hún hefði ekki sýnt fram á haldbær gögn sem sönnuðu að hún væri ekki örugg í heimafylkinu.

Alþjóðasamtökin Amnesty vöruðu aftur á móti við því í janúar 2024 að rússneskar öryggissveitir beittu trúarlega minnihlutahópa í Norður-Kákasus, svo sem múslima, ofbeldi og pyntingum og stimpluðu þá gjarnan sem öfgamenn að tilefnislausu, en fjölskyldan sem hér um ræðir eru múslimar. Amnesty benti einnig á að fólk sem flýr herkvaðningu væri í verulegri hættu á illri meðferð.

Hefur tuttugu daga til að fara sjálf til Rússlands

Arndís Ósk Magnúsdóttir, lögfræðingur fjölskyldunnar, segir við Vísi að fréttirnar af synjuninni hafi borist fjölskyldunni í morgun og að Taimova og börnin hafi nú tuttugu daga til þess að snúa aftur til Rússlands, nema þau beri ákvörðunina undir dómara innan mánaðar, ella muni stjórnvöld sjálf vísa fjölskyldunni úr landi.

Fjölskyldan var í lok september send frá Íslandi til Króatíu á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar, sem segir að fyrsta Schengen-landið sem hælisleitendur fara til beri meginábyrgð á meðferð umsókna um alþjóðlega vernd.

Í úrskurðinum kemur lítið fram um stöðu barnsföðurins Gadzievs enda er hans mál aðskilið máli Taimovu, en þau eru ekki gift opinberlega þó trúarleg athöfn þess efnis hafi verið haldin fram, að því er fram kemur í úrskurðinum. Samkvæmt úrskurði segist Taimova hafa sleppt opinberri skráningu hjónabandsins af ótta við að opinber skráning myndi draga að sér athygli stjórnvalda þar sem Gadziev hefði setið í fangelsi.

Ættingjar fengu vernd á grundvelli ofsókna

Gadzhiev er sagður hafa sætt fangelsisvist í Rússlandi fyrir að gagnrýna rússnesk stjórnvöld. Móðir hans og systkini eru með varanlegt dvalarleyfi á Íslandi og fengu alþjóðlega vernd 2018 vegna pólitískra ofsókna en móðir Gadzhievs tjáði sig fremur opinberlega gegn rússneskum stjórnvöldum árið 2017 þegar hún kallaði Vladimír Pútín Rússlandsforseta „hryðjuverkamann“ á mótmælafundi.

Á þessum tíma sat Gadzhiev í fangelsi í Síberíu en hann er sagður hafa verið hnepptur í varðhald af rússnesku leyniþjónustunni (FSB). Gadzhiev var þar í fimm ár og eftir að hafa lokið fangelsisvistinni komst hann úr landi með því að taka upp eftirnafn móður sinnar, fá nýtt vegabréf og flaug ásamt Mariiam til Tyrklands 2022 þar sem þau fengu tímabundið dvalarleyfi í ár.

Króatísk stjórnvöld tóku fram í úrskurði sínum að Mariam þætti ekki í hættu í Dagestan þar sem hún hefði snúið aftur til Rússlands 2023 – eftir að dvalarleyfi þeirra í Tyrklandi rann út og umsókn um framlengingu var hafnað – dvalið þar í nokkra mánuði til að fæða son sinn þar og síðan farið aftur úr landi án vandræða.

Tvíburarnir í lagalegu tómarúmi

Til að komast til Íslands í desember 2024 fór fjölskyldan í gegnum Króatíu. Tveimur dögum síðar flugu þau frá Búdapest til Íslands og sóttu um dvalarleyfi. Hins vegar vísuðu íslensk stjórnvöld í Dyflinnarreglugerðina. Það gerðist einungis mánuði eftir að hjónin eignuðust tvíbura og þurfti Mariiam að fara í keisaraskurð. Þá höfðu tvíburarnir ekki fengið viðeigandi skjöl og fengu hjónin þær upplýsingar að þeim yrðu útveguð skjöl í Króatíu.

Króatíski miðillinn Novosti sagði í síðustu viku að tvíburarnir væru enn ekki komnir með fullnægjandi skilríki og þeir væru í eins konar lagalegu tómarúmi.

Útlendingastofnun sagði hagsmunum barnanna ekki stefnt í hættu

Eftir að Vísir fjallaði um málið í október gaf Útlendingastofnun út yfirlýsingu þess efnis að ekkert benti til þess að fjölskyldan myndi sæta ómannúðlegri með­ferð í Króatíu og að hagsmunum barnanna væri ekki stefnt í hættu með því að fylgja foreldrum sínum til Króatíu.

Því voru flóttamennirnir aldeilis ósammála en króatískir miðlar fjölluðu nýverið um hungurverkfall Gadzievs og 54 annarra flóttamanna í Ježevo-stöðinni til að mótmæla frelsissviptingu sinni.

Í yfirlýsingu sem fréttastofa hefur undir höndum lýstu flóttamennirnir því hvernig starfsmenn öryggissveitar kæmu inn í móttökustöðina og sögðu að ef verkfallinu yrði ekki slúttað myndu grímuklæddir lögreglumenn mæta, beita hælisleitendurna ofbeldi og flytja þá í aðrar móttökustöðvar eða fangelsi. Einungis fjórir hefðu haldið mótmælunum áfram, þar á meðal Gadzhiev, en allir fjórir kæmu frá norðurhluta Kákasusar í Rússlandi.

Árið 2023 bárust Króatíu ríflega átta þúsund umsóknir um alþjóðlega vernd frá Rússum en þar af voru 23 samþykktar, samkvæmt gagnagrunni AIDA.