Gervigreindin tekur yfir vinnu­staðinn; 15 dæmi

Árið 2035 er gervigreind ekki lengur framtíðin – hún er kerfið sem við vinnum innan. Sumir fagna frelsinu frá einhæfum verkefnum; aðrir hafa misst vinnuna, tilgang og sjálfsmynd. Í þessari grein heimsækjum við 15 vinnustaði sem Gervigreindin hefur umbreytt að 10 árum liðnum og veltum fyrir okkur: Erum við tilbúin fyrir afleiðingarnar?

1. Þjónustuverin þagna

Þar sem áður heyrðist kliður símhringinga og mannlegra samskipta ríkir nú þögnin ein. Gervigreind sér um 97% allra samskipta við viðskiptavini. Starfsfólk hefur færst yfir í hlutverk sem snúa að vöktun, greiningu og viðbrögðum við óvenjulegum atvikum.

Áhrif á samfélagið: Mikill samdráttur í hefðbundnum þjónustustörfum, sérstaklega í löndum sem byggðu efnahag sinn á þjónustuútvistun. Ný störf verða til í greiningu, siðferðislegri vöktun og þjálfun gervigreindar, en þau eru færri og krefjast meiri sérhæfingar.

Störf: Afgreiðsla, símsvörun og þjónustuver hverfa að mestu, eftir sitja fá tæknivædd sérfræðistörf.

2. Vöruhúsin og vörulager að fullu sjálfvirkt

Vélar svífa um ganga og hilluþyrpingar, stjórnað af gervigreind sem hámarkar nýtingu og hraða. Fólk gegnir hlutverki viðhaldsaðila, eftirlitsmanna og kerfisstjóra í stað hefðbundinna lagerstarfa.

Áhrif á samfélagið: Aukin skilvirkni og færri slys en stækkandi gjá í stafrænni færni meðal verkafólks.

Störf: Lagerstörf og afgreiðsla í verslunum hverfa nánast. Ný störf krefjast tæknifærni og eru færri.

3. Alsjálfvirkir vörufutningar

Vöruflutningar eru nú sjálfkeyrandi og tengjast skýjalausnum. Flutningar í neðanjarðargöngum og með drónum orðið algengt. Fólk vinnur við styttri ferðir innan borga eða stýrir mörgum bílum á sama tíma úr fjarlægð. Sjálfvirk afhending í pakkabox eða heim orðið normið.

Áhrif á samfélagið: Starfssamdráttur í dreifbýli, aukin þörf fyrir nýja færni í borgum. Samfélög sem byggðu á flutningum standa frammi fyrir umbreytingu.

Störf: Bílstjórar hverfa að mestu. Eftirlit og viðhald verða lykilverkefni, en stöðug fækkun í beinum flutningsstörfum.

4. Verslanir án afgreiðslufólks

Þú gengur inn, tekur það sem þú þarft, og gengur út, allt greitt sjálfkrafa. Gervigreind sér um birgðastýringu, hegðunargreiningu og verðlagningu í rauntíma. Kassar og afgreiðslufólk tilheyra fortíðinni.

Áhrif á samfélagið: Engin persónuleg þjónusta og skert atvinnuþátttaka ungs fólks. Starfsfólk sér nú um tækniþjónustu eins og að þjálfa gervigreind, aðstoð mögulega við eldri borgara (líklega munu róbótar samt sjá um það) og samfélagstengsl.

Störf: Afgreiðslustörf, öryggisgæsla og vöktun verða sjálfvirk. Fáir sinna viðhaldi og notendaþjónustu.

5. Bankar verða ráðgjafar

Gervigreind metur lánshæfi, greinir áhættu og býr til fjárfestingaráætlanir. Starfsmenn sinna ráðgjöf, trúnaðarsamtölum og gildismati, og þú borgar sérstaklega fyrir það.

Áhrif á samfélagið: Jafnari aðgangur að grunnþjónustu en dýpri klofning milli þeirra sem fá „mannlega fjármálaráðgjöf“ og hinna sem fá vélrænar niðurstöður.

Störf: Þjónustufólk hverfur, bakvinnsla og greining verða sjálfvirk. Störf verða færri og tæknivædd.

6. Fjölmiðlun og auglýsingar verða vélvædd

Greinar, auglýsingar og samfélagsmiðlapóstar verða til á sekúndum með aðstoð gervigreindar. Manneskjur sjá um yfirferð og stefnumótun, en keppast við að halda í frumleika og raddir fólksins.

Áhrif á samfélagið: Hraðari miðlun, en hætta á einhæfni og truflandi falsfréttum. Skilin milli markaðssetningar og sannleika þverra.

Störf: Fjölmiðlafólk og auglýsingasérfræðingar taka að sér meira ráðgjafa- og eftirlitshlutverk. Möguleg fækkun en ný skapandi hlutverk spretta upp.

7. Lög og lögfræðistofur

Gervigreind skannar dóma og lög á sekúndum, gerir samninga og greinir möguleg árekstrarsvið. Lögfræðingar vinna hraðar, en smærri skrifstofur reiða sig nánast alfarið á Gervigreind. Í sumum málum mætir gervigreindarvél fyrir hönd skjólstæðings í sýndarveruleikasal. Almenningur mun leita álits hjá gervigreind áður en talað er við lögfræðing. Hægt að keyra ný lög í gegnum gagnagrunn til að sjá hvor lög stangist á, eins hægt að leita að „glufum“ fyrir fram.

Áhrif á samfélagið: Lækkandi kostnaður en minnkandi traust. Hver ber ábyrgð ef gervigreind gerir mistök?

Störf: Undirbúningur, samningsgerð og greining verða vélvædd. Manneskjur sinna flóknum og siðferðislegum málum sérstaklega fyrir það fólk sem hefur efni á því.

8. Heilbrigðiskerfið grípur þig áður en þú veist af því

Snjalltækin þín greina einkenni áður en þú gerir það. Gervigreindin metur gögn og leggur til greiningu. Róbótar aðstoða við greiningar, lyfjagjafir og aðgerðir. Mikil hjálp við andlega líðan frá gervigreind.

Áhrif á samfélagið: Meiri fyrirbyggjandi meðferðir og betri yfirsýn en aðeins ef þú hefur aðgang að tækninni. Ójöfnuður í heilbrigðisþjónustu gæti aukist ef jafnt aðgengi er ekki tryggt.

Störf: Sum hefðbundin störf hverfa, önnur breytast og ný verða til. Fólk lifir lengur, og með því kemur áhersla á geðheilbrigði og félagslega umönnun.

9. Skólastofur með gervigreind

Gervigreind kennir raungreinar og tungumál, prófar nemendur og greinir veikleika. Kennarar verða leiðbeinendur í lífsgildum, siðferði og samfélagshæfni.

Áhrif á samfélagið: Aukinn aðgangur en einnig áhyggjur af gagnasöfnun, hlutdrægni og minnkandi samskiptum. Hver ræður hvað er kennt?

Störf: Kennurum í efri stigum fækkar, áherslan verður á uppeldi og sammannlega færni á yngri stigum menntunar.

10. Verkfræði endurhugsuð

Gervigreind hannar skilvirk kerfi og framkvæmir flóknar greiningar. Verkfræðingar túlka niðurstöður og leggja áherslu á siðferðismat, sjálfbærni og endingu.

Áhrif á samfélagið: Hröð græn þróun en hver ber ábyrgð ef hönnun gervigreinarinnar bregst? Mun gervigreindin byggja „grænan vegg“ og hver ber þá ábyrg?

Störf: Hönnun og greining verða vélvæddar. Ráðgjöf, sjálfbærni og siðferðismat verða lykilatriði.

11. Ráðningar af reikniritum

Gervigreindin framkvæmir fyrstu viðtöl, greinir svipbrigði og raddblæ. Manneskjan kemur síðar ef viðkomandi kemst áfram í gegnum síun.

Áhrif á samfélagið: Hraðari ferli en einnig hætta á ósýnilegri mismunun. Hver fær tækifæri og hver ekki?

Störf: Mannauðsfólk einbeitir sér að menningu, stefnu og mannlegum þáttum. Þörf fyrir gagnsæi í ráðningarferlum verður aðkallandi.

12. Verksmiðjur verða á sjálfstýringu

Gervigreind og róbótar sjá um framleiðslulínur sem sjálfkrafa lagfæra villur og aðlagast markaði. Manneskjur sjá um stýringu og viðhald.

Áhrif á samfélagið: Meiri sjálfbærni og nákvæmni en mikil fækkun ófaglærðra starfa kallar á þjóðarátak í endurmenntun og færni.

Störf: Ófaglært fólk tapar störfum. Framleiðsla flyst til orkuríkra landa með menntað vinnuafl.

13. Byggingar með stafrænum tvíburum

Drónar, stafrænar eftirlíkingar og gervigreind stýra byggingaframkvæmdum. Mannaflið vinnur enn, en með háþróaðri tækni, hraða og nákvæmni. Róbótar og sérhæft verkfæri vinna samhliða mannafli.

Áhrif á samfélagið: Ódýrara húsnæði og betri nýting hráefna en færniþörfin í iðngreinum eykst hratt.

Störf: Þó nokkur sérhæfing og ný tæki. Störfum fækkar í ákveðnum geirum og meira um einingar og einingahús.

14. Sjálfvirk hótel

Frá bókun til herbergisþjónustu, allt stýrt af gervigreind. Starfsfólk sinnir gestum í neyð, VIP þjónustu og viðburðastýring.

Áhrif á samfélagið: Skilvirkni eykst, en manneskjuleg nærvera verður verðmætari. „Heimilislegt hótel“ verður lúxus.

Störf: Afgreiðsla og almenn þjónusta minnkar. Fagfólk í upplifun, viðburðum og samskiptum verður verðmætara.

15. Sköpun í samstarfi við gervigreind

Tónlist, myndlist og hönnun verða til í samvinnu manns og gervigreindar. Sumir sjá nýtt listform fæðast, aðrir óttast andlegan tómleika.

Áhrif á samfélagið: List og menning umbreytist. Við þurfum að spyrja: Hvað er manneskjuleg sköpun og hvers virði er hún? Hvað er list?

Störf: Hönnuðir og listamenn aðlagast nýjum verkferlum en hefðbundin störf við miðlun og framleiðslu dvína.

Hvað þýðir þetta fyrir okkur?

Við horfum ekki á endalok vinnunnar – heldur endurnýjun hennar. Gervigreind hefur vélvætt hið fyrirsjáanlega og gert sköpun, dómgreind og siðferði að grundvelli atvinnulífsins.

Helstu skilaboð:

Störf hverfa ekki – þau breytast. Aðlögunarhæfni, tilfinningagreind og símenntun verður lykilhæfni framtíðarinnar.

Gervigreind getur aukið ójöfnuð – nema við grípum inn í. Réttlæti í aðgengi, siðferðisleg umgjörð og endurmenntun þurfa að vera í forgangi.

Manneskjan er ekki úrelt – en hún þarf að þróast. Það sem gerir okkur einstök; samkennd, sköpun, hugrekki og sjálfstæð hugsun verður verðmætara en nokkru sinni fyrr.

Hvernig getur þú undirbúið þig?

Stöðug símenntun. Þekking á gervigreind, samskiptum og gagnagreiningu verður nauðsynleg.

Vertu forvitin(n). Spurningar sem gervigreindin getur ekki svarað – eins og Af hverju? Eigum við? Hvað ef? – verður sterkasta vopnið.

Taktu þátt. Taktu virkan þátt í samtalinu um framtíð vinnunnar bæði í þínu nærsamfélagi og í stærra samhengi.

Árið 2035 mótar gervigreindin ekki bara vinnuna, hún mótar líka okkur sjálf. Spurningin er ekki hvort við höfum ennþá atvinnu heldur hver verður tilgangur mannkynsins þegar vélar og gervigreind gera flesta hluti. Þau sem ekki trúa því að þetta sé framtíðin er bent á að nú þegar er lögfræðiskrifstofa á Íslandi komin með leitar vel í laga gagnagrunni, það eru framkvæmdir uppskurðir með róbótum, það er kominn grunnskóli í USA sem kennir með gervigreind og það bætist við ný borg í hverri viku þar sem sjálfakandi bílar keyra um og bara tímaspursmál hvernær sá fyrsti birtist í Reykjavík (eða Kópavogi). Framtíðin er að koma á fullri ferð.

Akkurat núna þurfum við að ákveða; eigum við að ákveða hvernig framtíðin verður, eða gervigreindin?

Þessi grein er hluti greina raðar um gervigreind, fyrri greinar;

Fækkum kennurum um 90% - Áhrif gervigreindar á menntun.

Snjallborgin eða Skuggaborgin Reykjavík – Gervigreindarknúið höfuðborgarsvæði. – Hvernig gervigreind og snjallmenni munu breyta framtíðarskipulagi.

Með hjúkkuna upp í rúm og lækninn í vasanum - Hagnýting gervigreindar í heilsu- og heilbrigðisgeiranum.

Gervigreind í daglegu lífi: 15 dæmi - Áhrif gervigreindar á daglegt líf

Höfundur er ráðgjafi í nýsköpun.