Hvers vegna er ég ekki kominn lengra?

Ég þekki ákveðna tegund af pirringi úr umferðinni. Ég sit á akrein sem virðist varla hreyfast á meðan bílarnir við hliðina á mér renna fram hjá, hver á fætur öðrum. Fyrst tek ég varla eftir því, en svo fer ég ósjálfrátt að telja þá, fimm bílar, svo tíu og jafnvel bíllinn sem var langt fyrir aftan mig er allt í einu kominn fram úr. Að lokum missi ég þolinmæðina, set stefnuljósið á og færi mig yfir, aðeins til þess að akreinin sem ég var að yfirgefa fari auðvitað af stað.

Stundum upplifi ég lífið með svipuðum hætti. Ég horfi á fólk í kringum mig halda áfram, hrinda hugmyndum í framkvæmd og komast á staði sem mig hefur sjálfan dreymt um. Einhver gefur út bók, annar heldur fyrirlestur fyrir fullum sal, sá þriðji skiptir um starf, stofnar fyrirtæki eða virðist loksins hafa fundið þann stað í lífinu sem honum var ætlaður. Ég gleðst fyrir þeirra hönd, en einhvers staðar innra með mér vaknar samt spurning sem ég vildi stundum vera laus við: Hvers vegna er ég ekki kominn lengra?

Það er ekki endilega árangur annarra sem ýtir við mér, það sem ýtir við mér er það sem hann vekur í mér. Allt í einu verð ég meðvitaður um tímann sem hefur liðið, tækifærin sem ég greip ekki og hugmyndirnar sem enn eru aðeins orð á blaði. Það sem mig langar til að gera en hef ekki enn þorað að framkvæma. Ég horfi á hina fara fram úr og fer að óttast að ég hafi orðið eftir.

Þegar þessi tilfinning nær tökum á mér gleymi ég því að ég sé aðeins örstuttan kafla úr lífi annarra. Ég sé bókina þegar hún kemur úr prentun en ekki árin sem höfundurinn sat einn með efasemdir sínar. Ég sé manneskjuna stíga upp á svið en ekki stundirnar þegar hún var sannfærð um að hún hefði ekkert merkilegt að segja. Ég sé ákvörðunina um að skipta um starf en ekki næturnar sem fóru í að velta fyrir sér hvort hún væri rétt.

Hjá sjálfum mér sé ég hins vegar allt. Ég sé hikið, óttann og allar ófullgerðu tilraunirnar. Ég sé textana sem ekki eru tilbúnir, hugmyndirnar sem hafa breyst og dagana þegar ég hef efast um að nokkuð verði úr þessu. Ég ber því allt mitt innra ferðalag saman við það sem þegar er orðið sýnilegt hjá öðrum. Í slíkum samanburði á ég eiginlega aldrei möguleika.

Það er samt annað í þessu sem mér finnst erfiðara að viðurkenna. Ég verð öfundsjúkur. Ekki bara út í það sem aðrir eiga, heldur líka það sem þeir virðast fá svo auðveldlega. Stundum finnst mér eins og hlutirnir einfaldlega gangi upp hjá öðru fólki. Þau fá tækifærin, finna rétta starfið, eignast hlutina sem þau langar í eða virðast geta unnið sig í gegnum erfiðar tilfinningar og haldið svo áfram. Á meðan finnst mér eins og ég þurfi alltaf að fara lengri leiðina.

Ég veit auðvitað að þetta er ekki sanngjörn mynd af lífi annarra. Ég veit ekkert um hvað fólk hefur þurft að ganga í gegnum þegar enginn sá til. En vitneskjan kemur ekki alltaf í veg fyrir tilfinninguna. Stundum verður tilfinningin svo sterk að mér finnst lífið beinlínis ósanngjarnt: Af hverju þarf ég alltaf að fara lengri leiðina, þola meira og hafa meira fyrir hlutunum áður en ég kemst á stað sem aðrir virðast einfaldlega ganga inn á?

Ég hef meira að segja farið svo langt í þessari hugsun að velta fyrir mér hvort Guð sé að refsa mér. Hvort það sé einhver ástæða fyrir því að ég þurfi alltaf að fara erfiðari leiðina á meðan mér finnst hann greiða götu annarra. Eins og Guð sé einhvern veginn með hinum í liði en ég þurfi stöðugt að sanna eitthvað, læra eitthvað eða þroskast aðeins meira áður en ég fæ að halda áfram. Þegar ég skrifa þetta sé ég auðvitað hvað hugsunin er stór, en tilfinningin hefur samt verið raunveruleg.

Kannski er öfundin einmitt þar sem samanburðurinn verður hvað heiðarlegastur. Það er auðvelt að segja að maður gleðjist yfir velgengni annarra, og það geri ég. En það útilokar ekki að önnur tilfinning geti verið til staðar á sama tíma. Ég get glaðst með einhverjum og samt hugsað: Af hverju ekki ég? Ég get óskað öðrum alls hins besta og samt fundið til þegar það sem þeir fá er einmitt það sem mig sjálfan hefur lengi langað í.

Og kannski er það ekki manneskjan sem ég öfunda þegar allt kemur til alls. Kannski öfunda ég hana af því að hún virðist hafa fengið styttri leið. Ég sé hana standa á stað sem mig langar að komast á og ímynda mér að leiðin þangað hafi verið bein, á meðan mín eigin leið hefur legið í ótal beygjum, til baka, áfram og stundum í hringi. En þar er ég aftur kominn að sama vandamálinu: Ég þekki alla mína leið en sé aðeins þann hluta af leið annarra sem er sýnilegur mér.

Kannski verður þessi tilfinning sérstaklega sterk þegar maður stendur á mörkum tveggja tímabila. Gamla lífið heldur manni ekki lengur með sama hætti, en það nýja er ekki orðið nógu skýrt til að hægt sé að stíga alveg inn í það. Maður er farinn að sjá fyrir sér aðra möguleika en er enn bundinn því sem var. Þá getur undirbúningurinn litið út eins og kyrrstaða. Utan frá virðist lítið gerast og stundum finnst manni það líka sjálfum.

Ég þekki þann stað núna. Ég hef skrifað mikið og veit að í skrifunum er eitthvað sem mig langar að halda áfram með. Ég sé fyrir mér bók, ef ég hef kjark til að klára hana, fyrirlestra og starf þar sem reynsla mín gæti nýst öðrum. Samt er ekkert af þessu komið í endanlega mynd. Bókin er enn dreifð um marga texta, fyrirlesturinn er enn eitthvað sem ég þarf að safna kjarki til að flytja og framtíðin sem ég sé stundum fyrir mér er enn aðeins möguleiki.

Þá er auðvelt að horfa á þá sem þegar eru komnir með bókina, sviðið eða starfið og ákveða að þeir hafi farið fram úr mér. En ef til vill er ég ekki kyrr. Kannski er þetta bara sá hluti ferðarinnar sem sést illa. Tíminn þegar maður safnar saman því sem síðar verður að einhverju, lærir að treysta eigin rödd og reynir að stíga skref sem maður hefði áður ekki þorað að taka.

Það þýðir ekki að öll kyrrstaða sé ímyndun. Stundum fresta ég hlutum vegna ótta. Stundum hugsa ég svo lengi um næsta skref að hugsunin verður leið til að sleppa við að stíga það. Það er ekki allt sem gerist undir yfirborðinu. Sumt gerist ekki vegna þess að ég læt það ekki gerast.

En samanburðurinn við aðra hjálpar mér sjaldnast að greina þar á milli. Hann gerir mig aðeins óþolinmóðari og hræddari. Ég fer að vilja skipta um akrein, ekki vegna þess að ég viti að hin leiðin sé réttari, heldur vegna þess að hún virðist hreyfast hraðar. Á meðan gleymi ég að spyrja hvert ég var sjálfur að fara.

Kannski er það stærsta blekkingin: að lífið sé ein breið gata og við öll á leið á sama stað. Að sá sem fer fyrstur yfir ákveðna línu hafi unnið og hinir séu seinir. En leiðir okkar eru ekki jafn langar, byrjunarstaðirnir ekki þeir sömu og það sem við köllum áfangastað er ólíkt frá einni manneskju til annarrar.

Ég veit ekki hvort ég er kominn langt eða stutt. Ég veit aðeins að ýmislegt sem áður var óljós tilfinning hefur fengið orð. Hugmyndir sem ég þorði varla að viðurkenna eru farnar að taka á sig mynd. Ég er farinn að sjá mögulega leið út úr því sem ég hef gert og inn í eitthvað sem ég hef lengi óttast að leyfa mér að vilja. Það er kannski ekki jafn sýnileg hreyfing og bók í hendi eða ljós á sviði. En hún er samt hreyfing.

Í umferðinni kemst ég sjaldnast fyrr á leiðarenda með því að skipta sífellt um akrein. Ég verð aðeins órólegri og uppteknari af þeim sem virðast komast fram úr. Kannski gildir eitthvað svipað um lífið. Verkefnið er ekki að ná hinum bílunum. Það er að hætta nógu lengi að horfa á þá til að muna hvert ég var sjálfur að fara.

Höfundur er mannvinur og kennari.