Full­yrðingar og raun­veru­leikinn

Fullyrðingar andstæðinga Evrópusambandsins á Íslandi eru ekkert annað en skáldskapur. Þær eru ekki byggðar á neinu öðru en þeirra eigin ímyndun um hvað gæti gerst en ekki hver raunveruleikinn er. Slíkur málflutningur er eingöngu ætlað til þess að blekkja fólk til þess að fá það til þess að segja nei, gegn þeirra eigin hagsmunum. Þegar andstæðingar Evrópusambandsins á Íslandi eru krafðir svara og dæma um það sem þeir fullyrða, þá koma engin svör og engin dæmi. Öll þau ár sem ég hef átt við þennan hóp af fólki. Þá hef ég aldrei fengið dæmi eða sönnun fyrir fullyrðingum þeirra. Andstæðingar Evrópusambandsins setja fram fullyrðingar um Evrópusambandið. Það er því þeirra að sanna þessar fullyrðingar. Ef andstæðingar Evrópusambandsins geta það ekki. Þá er hægt að vísa slíkum málflutning frá án frekari málalenginga.

Evrópusambandið og íslenskir bændur

Bændasamtök Íslands hafa haft uppi miklar fullyrðingar um hvað gerist ef Ísland verður aðili að Evrópusambandinu. Á meðan slæm staða íslenskra bænda í dag er eitthvað sem virðist skipta Bændasamtök Íslands litlu máli, miðað við fréttaflutning af stöðu íslenskra bænda.

Hvernig málum verður háttað fyrir íslenska bændur mun fara eftir því hvernig verður samið við Evrópusambandið um upptöku laga Evrópusambandsins um landbúnað, styrki, sértæka styrki vegna landfræðilegrar stöðu íslensks landbúnaðar og fleiri og fleiri atriði sem ég hef ekki þekkingu á að nefna. Það er þó mín skoðun að staða íslenskra bænda muni verða betri. Þar sem íslenskir bændur munu fá aðgang að betra styrkjakerfi, útflutningur á landbúnaðarvörum verður frjáls, öll matvælalöggjöf Evrópusambandsins verður lög á Íslandi, sem mun einfalda sölu beint frá býli og fleira og fleira. Þetta eru þúsundir atriða sem engin ein grein getur fjallað um. Þetta gildir um alla bændur á Íslandi, ekki bara bændur sem eru með sauðfé, kúabú og fleira slíkt.

Evrópusambandið er með löggjöf sem verndar svæði gegn innfluttum ágengum tegundum. Slík löggjöf mundi gilda á og um Ísland við aðild að Evrópusambandinu. Umrædd reglugerð heitir „Regulation (EU) No 1143/2014 of the European Parliament and of the Council of 22 October 2014 on the prevention and management of the introduction and spread of invasive alien species“. Ísland er með einhver lög í svipuðum málaflokki en ég held að þau séu ekki umfangsmikil og löggjöf Evrópusambandsins.

Evrópusambandið og íslenskir sjómenn

Íslenskur sjávarútvegur lætur eins og endalokin séu nærri ef Ísland gengur í Evrópusambandið. Þetta er auðvitað ekkert nema kjaftæði. Þar sem undir EES samningum hefur íslenskur sjávarútvegur notið þeirrar sérstöku undanþágu á útlenskur ríkisborgari má bara eiga 49% í íslensku sjávarútvegsfyrirtæki. Reyndar er staðan þannig í dag, lagalega að á Íslandi þarf að vera með íslenskan ríkisborgararétt til þess að fá leyfi til þess að vera með strandveiðileyfi og veiða fisk á strandveiðibát (Matthías var sviptur íslenskum ríkisborgararétti – „Ég er bara alvöru Íslendingur frá Bjarnarfirðinum á Ströndum“ – DV, 23. Apríl 2026). Hvernig þetta atriði, ásamt fleiri atriðum fer er eitthvað sem samninganefnd Íslands og Evrópusambandsins verður að komast að. Ég ætla ekki að spá um niðurstöðu slíkra samninga.

Hvað varðar stóru útgerðirnar á Íslandi. Þá starfa allar stóru útgerðirnar á Íslandi innan Evrópusambandsins og hafa gert núna í áratugi og hafa fengið úthlutað þar kvóta til veiða á fiski sem er seldur innan Evrópusambandsins, samkvæmt lögum Evrópusambandsins. Ég hef ekki fundið út hversu miklum kvóta íslenskar útgerðir fá úthlutað innan Evrópusambandsins eða í hvaða aðildarríkjum Evrópusambandsins.

Mögulega þarf einhverja útfærslu varðandi fiskveiðar á kringum Ísland. Sérstaklega varðandi lokanir á fiskveiði svæðum og atriði sem eru mögulega eingöngu stunduð á Íslandi en ekki innan Evrópusambandsins og þeim aðildarríkjum sem stunda fiskveiðar. Það er þó samninganefndar Íslands og Evrópusambandsins að komast að niðurstöðu um það mál eins og önnur í aðildarviðræðum.

Stjórnun sjávarútvegs er alltaf á Íslandi. Þó svo að úthlutun kvóta sé gerð á grundvelli Evrópusambandsins. Ástæðan fyrir þessu skipulagi er að fiskistofnar innan Evrópusambandsins eru sameiginlegir og til þess að koma í veg útdauða fiskitegunda þá þarf að hafa þetta skipulag á hlutunum og stjórna fiskveiðum með ábyrgum hætti. Hvort sem það eru íslendingar sem eru að veiða fisk eða önnur þjóð innan Evrópusambandsins.

Íslenska krónan og Evran

Að skipta íslensku krónunni út fyrir evru er mál sem gerist ekki nema ef Ísland verður aðili að Evrópusambandinu eftir mjög langan undirbúning. Þar sem þetta mun krefjast mikilla breytinga á fjármálakerfinu á Íslandi. Ferlinu sem þarf að fara í til þess að fella niður verðtrygginguna, breyta verðtryggðum lánum yfir í óverðtryggð lán, lækka vexti, verðbólgu, setja íslensku krónuna í fastgengi við evruna og fleira og fleira. Þetta er ekki einfalt og mun taka mjög langan tíma. Einhverjar tímabundnar aðgerðir er örugglega hægt að gera en þeir sem fara með völdin verða að ákveða hverjar þær aðgerðir eru.

Þetta er atriði sem þarf bæði að fjalla um í samningaviðræðum við Evrópusambandið og síðan eftir að Ísland verður aðili að Evrópusambandinu.

Sérlausnir og undanþágur eru varanlegar

Sérlausnir og undanþágur í aðildarsamningum nýrra aðildarríkja eru varanlegir og þeim verður ekki breytt. Það er aðeins eitt ríki sem hefur staðið í að breyta sínum aðildarsamningi og það ríki er Bretland en sá nýi aðildarsamningur átti að taka gildi ef að Bretland hefði samþykkt að vera áfram aðili að Evrópusambandinu árið 2016. Bretland hinsvegar kaus að ganga úr Evrópusambandinu og því tók þessi nýi aðildarsamningur Bretlands við Evrópusambandið aldrei gildi og eldri aðildarsamningur Bretlands var felldur úr gildi samkvæmt útgöngu samningi Bretlands og Evrópusambandsins (The EU-UK Withdrawal Agreement).

Í aðildarviðræðum Íslands og Evrópusambandsins er því mikilvægt að vera nákvæmur og gera hlutina rétt. Evrópusambandið virðist hafa þá stefnu að hafa sem minnst af sérlausnum og undanþágum ef það er mögulega hægt. Þar sem hugmyndafræðin er sú að innri markaður Evrópusambandsins og lög Evrópusambandsins séu eins milli aðildarríkjanna eins og hægt er. Ef það væri ekki gert, þá væri Evrópusambandið sundrað lagalega séð og það vinnur á móti því markmiði að vera með samræmdan innri markað og samræmt Evrópusamband með sameiginlegum lögum til þess að tryggja rétt íbúa viðkomandi ríkja yfir landamæri í viðskiptum og öðru sem þeir eru að gera.

Undanþágur innan Evrópusambandsins koma í tveimur gerðum. Sú fyrri er undanþága sem byggir á nýjum sáttmálum, sem dæmi. Þá er Lisabon sáttmálinn með nokkrar slíkar undanþágur. Slíkar undanþágur er hægt að fella úr gildi með þjóðaratkvæði. Seinni gerðin er undanþága sem er í aðildarsamningi ríkja og Evrópusambandsins. Slíkar undanþágur er ekki hægt að fella úr gildi. Þær eru álitnar svo gott sem varanlegar. Undanþágan sem Færeyjar fengu þegar Danmörk samdi sinn aðildarsamning og tók gildi þann 1. Janúar 1973 er í dag farinn að þvælast fyrir viðskiptahagsmunum Færeyja. Þar sem samkvæmt þeirri undanþágu eru Færeyjar ekki hluti af Evrópusambandinu og fólk sem býr í Færeyjum eru ekki ríkisborgarar Evrópusambandsins.

Fólkið sem er á móti Evrópusambandinu en býr í Evrópusambandinu

Ég er síðan að sjá fullt af fólki á Facebook sem er á móti Evrópusambandinu og nýtur allra þeirra kosta sem fylgja því að búa sjálft í ríki sem er aðildarríki að Evrópusambandinu og með evruna sem gjaldmiðil en ætlar síðan sjálft að neita íslensku þjóðinni að njóta þessara sömu kosta. Hvort sem það er varanleg búseta innan Evrópusambandsins eða hvort að það er bara hluti af árinu. Þetta er í dag hægt vegna Evrópusambandsins í gegnum EES samninginn sem heimilar frjálsa för og búsetu innan Evrópusambandsins.

Ísland hefur margt að færa Evrópusambandinu

Evrópusambandið hefur margt að færa íslendingum, alveg eins og íslendingar hafa margt að fram að færa innan Evrópusambandsins. Á meðan Ísland er aðili að EFTA og EES. Þá eru þessir möguleikar mjög takmarkaðir.

Höfundur er rithöfundur.