Þegar sam­kennd og tor­tryggni lifa hlið við hlið á netinu

Undanfarið hef ég séð ótal færslur á samfélagsmiðlum þar sem fólk biður um hjálp fyrir fjölskyldur á Gaza. Margar þeirra eru deildar af venjulegu fólki sem vill einfaldlega hjálpa. Oft fylgja myndir af börnum, eyðilögðum húsum og persónulegum frásögnum sem snerta mann djúpt.

Og auðvitað er mikilvægt að segja þetta strax fram:

þjáningin á Gaza er raunveruleg. Þar býr fólk við hörmungar sem erfitt er fyrir okkur sem búum langt í burtu að ímynda okkur til fulls.

Það er líklega einmitt ástæðan fyrir því að svo margir vilja hjálpa.

En á sama tíma hef ég tekið eftir öðru:

sífellt fleiri virðast finna fyrir ákveðnum vafa.

Ekki endilega vegna þess að fólk sé orðið kaldara eða samúðarlausara.

Heldur vegna þess að internetið hefur gert það sífellt erfiðara að vita hvað er raunverulegt og hvað ekki.

Á samfélagsmiðlum dreifast tilfinningar mjög hratt.

Ein mynd.

Ein saga.

Einn hlekkur.

Og á örfáum klukkustundum geta þúsundir manna deilt sömu söfnuninni.

Stundum eru þessar safnanir örugglega raunverulegar.

Og án efa hafa margar fjölskyldur fengið raunverulega hjálp í gegnum slíkar safnanir.

En samt vakna stundum spurningar sem erfitt er að svara.

Hver stendur raunverulega á bak við söfnunina?

Hvernig eru peningarnir sendir inn á stríðssvæði?

Hvernig er hægt að staðfesta að þeir skili sér í raun til fjölskyldunnar sem birtist á myndunum?

Oft er það ekki fjölskyldan sjálf sem safnar peningunum, heldur þriðji aðili sem býr í Evrópu eða Bandaríkjunum.

Og þá verður allt flóknara.

Sumir eru án efa heiðarlegir.

Aðrir kannski ekki.

Vandinn er að venjulegt fólk hefur í raun mjög litla möguleika til að sannreyna slíkt.

Í stríði verður sannleikurinn oft óskýr.

Og í stafrænum heimi verður hann stundum enn óskýrari.

Það merkilega er að internetið hefur á sama tíma gert okkur bæði mannlegri og tortryggnari.

Við sjáum þjáningar annarra nær en áður.

Við finnum fyrir meiri samkennd.

En við vitum líka að myndir, sögur og tilfinningar geta verið notaðar til að hafa áhrif á okkur.

Ein stærsta áskorun samtímans er líklega sú að reyna að halda í samkenndina án þess að missa gagnrýna hugsun.

Því ef tortryggnin verður of mikil hættir fólk smám saman að hjálpa.

En ef fólk trúir öllu án spurninga skapast líka hætta á misnotkun.

Við þurfum líklega að læra nýja tegund samkenndar.

Samkennd sem er ekki aðeins byggð á skyndilegum tilfinningum, heldur líka ábyrgð og meðvitund.

Oft er öruggara að styðja þekkt hjálparsamtök með skýra starfsemi og gagnsæi.

Við þurfum líklega líka oftar að spyrja spurninga áður en við deilum eða sendum peninga áfram.

Ekki vegna þess að við eigum að verða kaldari.

Heldur vegna þess að raunveruleg samkennd á líka skilið að vera vernduð gegn þeim sem kunna að misnota hana.

Það er kannski einmitt það sem gerir þetta allt svo sorglegt:

að í heimi þar sem fólk vill hjálpa meira en nokkru sinni áður hefur orðið erfiðara en áður að vita hverjum er hægt að treysta.

Höfundur er skáld, rithöfundur og þýðandi.