Opið bréf til kjörinna fulltrúa: Íslensk náttúra, villtir laxa­stofnar og sam­eigin­legar auð­lindir þjóðarinnar eru ekki til­rauna­verk­efni

Í lagareldi er fiskurinn alinn, en auðlindin er hafið. Aðgangur að fjörðum og burðarþoli vistkerfa er sameiginleg auðlind sem skapar auðlindarentu. Tekjuskattur einn og sér tryggir ekki hlutdeild þjóðarinnar í þeirri rentu.

Fyrirliggjandi frumvarp um sjókvíaeldi sem atvinnuvegaráðherra leggur nú fram felur í sér grundvallarbreytingar á því hvernig farið er með haf og firði. Þrátt fyrir ítrekaðar fullyrðingar um varfærni og vernd heimilar frumvarpið áfram eldi á frjóum laxi í opnum sjókvíum og veitir rekstraraðilum víðtækar heimildir án skýrrar ábyrgðar á afleiðingum.

Hér að neðan eru einfaldar, afdráttarlausar spurningar sem kjörnir fulltrúar verða að svara og okkar kjósenda er vitanlega ábyrgðin að spyrja þeirra!

Svörin skipta máli — því þau varða óafturkræf áhrif á náttúru Íslands, fjárhagslega áhættu almennings og að endingu um traust til stjórnsýslu á Íslandi.

En fyrst grundvallarspurningin:

1. Ef hafið er ekki auðlind í þessu frumvarpi, hvers vegna er þá aðgangur að fjörðum takmarkaður, úthlutaður og verðlagður?

Villtur lax og umhverfisvernd

2. Styður þú frumvarp sem heimilar eldi á frjóum laxi í opnum sjókvíum — já eða nei? Ef já: hvers vegna telur þú óafturkræfan erfðaskaða á villtum laxastofnum ásættanlegan?

3. Hvaða grein frumvarpsins tryggir að strokulax úr eldi blandist ekki villtum laxastofnum? Vinsamlegast nefndu greinina.

4. Telur þú að hægt sé að koma í veg fyrir strok úr opnum sjókvíum? Ef svo er: nefndu eitt land þar sem þau eiga sér ekki stað.

Eignarhald og kvótar

5. Styður þú að laxahlutir séu framseljanlegir, endurnýjanlegir og nýtanlegir sem trygging fyrir fjármögnun — já eða nei?

6. Ef laxahlutir eru ekki eignarréttur, hvers vegna virka þeir þá í reynd sem varanlegar eignir? Hvaða raunverulega vernd veitir almenningi þetta orðalag?

7. Hvers vegna styður þú ákvæði sem heimilar að vikið sé frá hæsta boði við úthlutun? Hver fær að taka þá ákvörðun og á hvaða gagnsæju forsendum?

Eftirlit og framkvæmd

8. Hvernig réttlætir þú að Matvælastofnun eigi bæði að efla atvinnugreinina og hafa strangt eftirlit með henni?

9. Hvers vegna telur þú þetta ekki hagsmunaárekstur?

10. Hvers vegna styður þú vöktunarkerfi sem mælir umhverfisáhrif á margra ára fresti, þegar skaðinn reynist varanlegur?

Fjárhagsleg áhætta

11. Telur þú að lífeyrissjóðir muni verða fyrir þrýstingi til að fjárfesta í þessari atvinnugrein? Ef þú neitar: hvaða innlenda fjármagn kemur í staðinn?

12. Ef bankar koma til með að lána stórar fjárhæðir til kvótahafa og greinin fellur, hver ber tapið að þínu mati — skattgreiðendur eða enginn?

13. Hvar í frumvarpinu tryggir þú að þjóðin fái raunverulegan, glufulausan auðlindarentuskatt af hagnaði sem verður til í íslenskri auðlind? Nefndu þá grein sem tryggir hagnaðinn.

Ábyrgð og útleið

14. Ef nauðsynlegt verður að banna sjókvíaeldi í firði vegna skaða, telur þú að ríkið eigi að bæta rekstraraðilum tjón — já eða nei? Ef já: hvers vegna á almenningur að bæta skaða, sem lögin, sem þú styður, heimila?

15. Hvers vegna byggir frumvarpið ekki á reynslu og niðurstöðum Noregs, þar sem sjókvíaeldi á frjóum laxi hefur verið stundað í áratugi með alvarlegum og vel skjalfestum afleiðingum fyrir villta laxastofna og umhverfi?

Náttúra landsins nýtur í frumvarpinu ekki lagalegra verndarákvæða sem tryggja að skaða verði afstýrt, heldur einungis áforma um að reyna að draga úr honum. Það skal haft hugfast að það sem ekki er í lagatextanum sjálfum er EKKI tryggt.

Höfundur er leikkona.