Kulnaður Köngulóarmaður skýtur klístruðum púðurskotum

Spider-Man: Brand New Day er fjórða kvikmyndin í núverandi seríu um Köngulóarmanninn. Destin Daniel Cretton, sem hefur áður gert Shang-Chi (2021), heldur um leikstjórnartaumana og handritið skrifa þeir Chris McKenna og Erik Sommers (rétt eins og í síðustu þremur myndum).

Leikhópurinn er stór og stjörnum prýddur, Tom Holland fer með hlutverk Köngulóarmannsins Peters Parker en honum til halds og trausts eru Zendaya, Jacob Batalon, Jon Bernthal, Sadie Sink, Florence Pugh, Marc Ruffalo og Liza Colón-Zayas.

Spider-Man: Brand New Day var frumsýnd hérlendis fimmtudaginn 30. júlí og er sýnd í Sambíóunum, Smárabíói og Laugarásbíói.

Vinalegi Köngulóarmaðurinn sem allir elska

Köngulóarmaðurinn birtist fyrst í teiknimyndasögum Marvel Comics árið 1962 og varð fljótt að vinsælu fyrirbæri meðal barna og ungmenna. Fjöldi sjónvarpsþátta var gerður um persónuna en eftir velgengni kvikmyndarinnar Ofurmennið (frá keppinautinum DC Comics) árið 1978 horfði Marvel hýru auga til bíóhúsanna.

Við tóku tveggja áratuga tilraunir Marvel við að gera kvikmynd þar sem ýmsir leikstjórar voru orðaðir við verkefnið, þar á meðal James Cameron, Tobe Hopper og Albert Pyun. Stemmingin fyrir ofurhetjumyndum var þó ekki mikil í lok tíunda áratugarins og stórar myndir á borð við Steel (1997) og Batman & Robin (1998) floppuðu allharkalega. Þegar Marvel varð gjaldþrota árið 1996 seldi útgáfan réttinn að hetjunni til Sony og þá fóru hjólin loksins að snúast.

Sam Raimi, þá þekktastur fyrir gamanhrollvekjuseríuna Evil Dead, var valinn til að leikstýra myndinni og Köngulóarmaðurinn kom út árið 2002. Raimi reyndist fullkominn til að aðlaga hetjuna að stóra skjánum með sínum ýkta, hraða og teiknimyndalega stíl og næmni fyrir dramatík og sterkum persónum.

Kvikmyndin sló í gegn hjá áhorfendum og gagnrýnendum og markaði ákveðin vatnaskil í Hollywood. Þótt ýmsar kvikmyndir um ofurhetjur hefðu komið út áratugina á undan þá kveikti myndin (ásamt Leðurblökumannsþríleik Christophers Nolan) neista að ofurhetjumyndaæði sem stendur enn yfir. Raimi gerði tvær framhaldsmyndir um hetjuna sem voru báðar vel sóttar en þriðja myndin, sem einkenndist af mikilli íhlutun Sony, fékk hins vegar misjafna dóma.

Eftir að hafa byrjað á framleiðslu fjórðu myndarinnar sagði Raimi sig frá verkefninu vegna ósættis við kvikmyndaverið. Sony leitaði þá á náðir Marc Webb sem leikstýrði The Amazing Spider-Man (2012) og The Amazing Spider-Man 2 (2014) með Andrew Garfield í hlutverki hetjunnar. Sú fyrri gerði gott mót en framhaldið hlaut vægast sagt slakar viðtökur.

Á sama tíma hafði Marvel náð vopnum sínum með hjálp Disney og búið til sinn eigin kvikmyndaheim með vinsælum myndum um Járnmanninn, Kaptein Ameríku, þrumuguðinn Þór og Hefnendurna. Eina sem Marvel vantaði var Köngulóarmaðurinn og eftir samningaviðræður árið 2015 tókst þeim að innlima hetjuna inn í kvikmyndaheim sinn. 

Ungi breski leikarinn Tom Holland var ráðinn og gerði samning um leik í sex kvikmyndum, það er þremur myndum um Köngulóarmanninn og þremur öðrum Marvel-myndum. Á endanum verða þetta sennilega hátt í tíu myndir.

Fyrstur tvær myndirnar með Holland, Spider-Man: Homecoming (2017) og Spider-Man: Far From Home (2019), fylgdu Peter Parker í gegnum menntaskóla, ástarsamband og afhjúpun á því að hann væri bak við grímu Köngulóarmannsins. Þriðja myndin, Spider-Man: No Way Home (2021), fjallaði svo um tilraunir Peters til að þurrka út vitneskju allra um tengsl sín við Köngulóarmanninn með ófyrirséðum afleiðingum.

Ef lesendur vilja ekki spilla fyrir sér framvindu myndarinnar eða ýmsum vendingum hennar er best að hoppa í niðurstöðurnar.

Kulnun, hormónaójafnvægi og dularfullur óvinur

Glænýr dagur Köngulóarmannsins hefst níu mánuðum eftir að Peter Parker nýtti töfra Doktors Strange til að þurrka út vitneskju allra um hver hann væri. Síðan þá hefur Parker trassað allt félagslíf og sjálfan sig með því að sökkva sér ofan í ofurhetjustörf.

Árin líða og Parker fylgist úr fjarska með fyrrverandi kærustunni Mary Jane (Zendaya) og vininum Ned (Batalon) sem hafa haldið áfram með líf sitt og útskrifast úr draumaháskólanum MIT í Boston. 

Ekki nóg með að glíma við einmanaleika og hálfgert þunglyndi heldur er álagið við ofurhetjustörfin farið að segja til sín - líkami Peters er farinn að taka undarlegum hormónabreytingum.

Þegar dularfullt illmenni fer að herja á öryggisstofnanir borgarinnar reynist Köngulóarmaðurinn sá eini sem getur staðið í vegi þess. Ýmsar fígúrur koma við sögu, stökkbreytti vísindamaðurinn Dr. Bruce Banner (Ruffalo), Svarta ekkjan (Pugh) og Refsarinn (Bernthal), áður en yfir lýkur.

Stjörnuparið skín skært

Þó margt megi segja um síðustu fjórar myndirnar um Köngulóarmanninn er ekki hægt að neita því að Tom Holland hefur gert karakterinn algjörlega að sínum. Holland fangar frábærlega vinalega og viðkunnalega hluta persónunnar en getur líka flexað leikaravöðvana í erfiðari senum. 

Eftir að hafa fylgst með Parker í menntaskóla í fyrstu tveimur myndunum og eiga við skrilljón illmenni í nostalgíurúnki þeirrar þriðju þá er gaman að sjá Köngulóarmanninn loksins í sínu rétta umhverfi, að sveifla sér um steinsteypufrumskóginn og festa óþokka í vef sínum.

Þá fagnar maður því að sjá Parker loksins glíma við innri togstreitu þegar fyrri myndirnar þrjár hafa snúist svo mikið um baráttu hans við að halda nafnleysi sínu. Í þetta skiptið eru stóru vandamál Peters annars vegar andleg vanlíðan sem hefur byggst upp vegna vinamissis og tengslaleysis og hins vegar líkamlegt ójafnvægi sem leiðir til þess að hann missir stjórn á kröftum sínum og tilfinningum. 

Hvort tveggja er komið til vegna bælingar. Parker lét heiminn gleyma sér, glataði einu vinum sínum og hefur haldið einverunni til streitu síðan. Parker hefur helgað líf sitt Köngulóarmanninum og afleiðing þess er að köngulóin er að taka yfir manninn.

Parker þráir samt að endurnýja kynnin við gömlu vinina og getur ekki haldið aftur af sér þegar hann rekst á þau á förnum vegi. Kemistrían milli Holland, Batalon og Zendayu er góð og þær senur gefa hvað mesta innsýn inn í persónu Peters sem venjulegs ungs manns. 

Fyrir utan þær senur og heimsóknir til Mae frænku í kirkjugarðinum fá áhorfendur aldrei að sjá hversdagslegt líf Parker. Engar skýringar eru gefnar á því hvernig hann lifir, borgar leigu eða á efni á umfangsmiklum hátæknibúnaði. Þetta er auðvitað ofurhetjumynd en slíkar grunnupplýsingar eru mikilvægar í að selja manni kvikmyndaheiminn og aðalpersónuna sem venjulega manneskju.

Batalon er áfram í algjörri aukarullu sem Ned og þjónar helst því hlutverki að vera fyndinn og skrýtinn. Zendaya fær aftur á móti loksins bitastætt hlutverk sem MJ og hefur aldrei verið jafngóð. Tvær langsterkustu senur myndarinnar ganga út á samskipti parsins fyrrverandi og Zendaya stelur þeim algjörlega í bæði skiptin.

En Parker þarf auðvitað ekki aðeins að glíma við söknuð og sjálfan sig, þó það væri skemmtileg mynd – Köngulóarmaðurinn: Glænýr sálfræðingur – heldur einnig nýtt illmenni. Dularfull innbrot inn í Tjónastjórn, ríkisstofnun sem safnar saman hættulegum einstaklingum og vopnum, vekja athygli vegna þess að fólkið sem er að verki virðist undir stjórn einhvers annars.

Hasarsenurnar sem snúa að þessu tiltekna illmenni, sem Marvel hefur markvisst farið leynt með í allri markaðsherferð myndarinnar, eru vel útfærðar og með skemmtilegustu hasarsenunum sem maður hefur séð í Holland-myndunum. Á endanum kemst Parker að því hver er að baki innrásunum, rauðhærð ung stúlka að nafni Jean Grey (Sink) sem býr yfir hugrænum kröftum.

Marvel-ismi og hraðsoðin saga

Eftir frábæran fyrri hluta myndarinnar þar sem vel hefur tekist að halda jafnvægi milli vandræða Peters sem snúa að félagslífinu, líkama hans og New York-borg þá missir myndinn dálítið dampinn. Parker þarf að eiga við Jean Grey en þá kemur líka inn helsta meinsemd Marvel-kvikmyndaheimsins: stöðugar tengingar milli mynda og þátta Marvel.

Fyrr í myndinni leitar Parker aðstoðar hjá þremur persónum, Svörtu ekkjunni (úr nýju Hefnendunum), Dr. Bruce Banner/Hulk (úr upprunalegu Hefnendunum) og Refsaranum (úr samnefndum sjónvarpsþáttum), sem koma öll úr öðru efni í kvikmyndaheimi Marvel. Slíkar tengingar hafa verið hluti af heimssköpun Marvel síðustu tuttugu ár en eru líka frekar böggandi því markmiðið með þeim er fyrst og fremst að þóknast aðdáendum frekar en að segja góða sögu.

Hulk og Refsarinn fá þó nokkuð stærri hlutverk en Svarta ekkjan og koma töluvert við sögu í seinni hluta myndarinnar. Ruffalo er ágætlega reyndur eftir að hafa leikið Hulk reglulega síðustu fjórtán árin en Bernthal er mun skemmtilegri sem harðneskjulegur Refsarinn og kemistría hans með Holland er töluverð.

Viðbót mannanna tveggja er þó ekki úr lausu lofti gripin því báðir eru þeir speglar fyrir Parker. Refsarinn lifir einverulífi eftir að hafa glatað fjölskyldu sinni meðan Banner hefur bælt niður eðli sitt frekar en að ná náttúrulega stjórn á því. Grunnt er þó á þeim pælingum og markmiðið frekar að selja leikföng eða trekkja fólk að með markaðsefni en styrkja söguna.

Hinn vandinn við seinni hlutann er svo stóra illmennið, Jean Grey, sem hefur ríkt svo mikil dulúð yfir, bæði í öllu markaðsefni og fyrri hluta myndarinnar. Sú dulúð heldur manni verulega spenntum framan af þangað til hulunni er svipt af henni. 

Eftir það gleypir Grey of mikið súrefni myndarinnar á kostnað Köngulóarmannsins. Töluverður tími fer í að kynna baksögu hennar og tromma upp lokabardagann. Sink er vissulega öflug sem Jean Grey og sýnir bæði sýnar dekkstu hliðar og viðkvæmari bletti. Þegar kemur að lokauppgjörinu milli Parker og Grey er það leyst á ódýran hátt með sálfræðilegum brellum og dassi af væmni. Fyrir rest er síðan togað á hjartastrengi áhorfenda með algjöru tilfinningaklámi.

Meginþræðirnir þrír eru sterkir: Togstreitan innra með Peter er kraftmikil, líkamleg vandamál hans óhugguleg og illmennið spennandi. Úrvinnslan tekst þó misvel til. Endurfundir vinanna lukkast best þótt maður hefði þegið meiri uppbyggingu, glíma Parker við köngulóareðlið er of auðunnin og svo tekur væmnin yfir þegar kemur að illmenninu. Vafalaust flækir málin að Jean Grey er hugsuð sem framtíðarhetja hjá Marvel sem ætla á næstunni að innlima X-mennina inn í kvikmyndaheim sinn. Enn á ný flækist Marvel fyrir eigin myndum.

Niðurstaða

Glænýr dagur Köngulóarmannsins er skemmtileg ofurhetjumynd og sennilega sú besta af þeim fjórum með Holland í hlutverki Köngulóarmannsins. Leikstjórn Cretton gefur hasarsenum skemmtilegan blæ, sagan er fullorðinslegri en í fyrri myndum og leikhópurinn stendur sig prýðilega.

Holland hefur gert Köngulóarmanninn að sínum og er ein stærsta stjarna Hollywood í dag. Zendaya gefur ekkert eftir í hlutverki MJ og fær loksins eitthvað að gera. Aukapersónurnar eru flestar ágætar, Bernthal er skemmtilega ýktur sem Refsarinn, Sink öflug sem þjáður óþokki og svo má maður til með að nefna Bear-leikkonuna Lizu Colón-Zayas sem er góð sem rannsóknarlögreglumaðurinn Jean DeWolff. 

Þráhyggja Marvel fyrir því að tengja saman ólíkar myndir og þætti úr kvikmyndaheimi sínum er áfram jafn bagaleg og versta birtingarmynd þess er græna tröllið Hulk. Helsti löstur myndarinnar er þó hvað illa tekst að hnýta saman þræði myndarinnar og það er ýmist gert fljótfærnislega eða með ódýrri væmni.