Manst þú eftir þessum sí­gildu sumarleikjum?

Hér er listi yfir 30 gamla og klassíska útileiki.

1. Fallin spýta

Einn telur við spýtu á meðan hinir fela sig. Sá sem er’ann reynir að finna krakkana og hlaupa að spýtunni til að “fella” þá. Hinir geta bjargað hópnum með því að komast fyrst að spýtunni. Þetta er í raun feluleikur með stressi og hjartslætti.

2. Stórfiskaleikur

Einn er hákarlinn í miðjunni og hinir eru litlir fiskar sem hlaupa milli enda vallarins. Sá sem er klukkaður bætist í lið hákarlsins. Sá sem stendur síðastur eftir vinnur.

3. Hlaupa í skarðið

Krakkar standa í hring og haldast í hendur. Einn gengur fyrir utan hringinn, slær í bakið á einhverjum og þá hlaupa báðir í sitthvora áttina í kringum hringinn. Sá sem nær fyrstur í lausa skarðið sleppur.

4. Yfir

Tveir hópar standa sitthvoru megin við hús eða skúr og kasta bolta yfir. Ef boltinn er gripinn má kalla “grip” og reyna að hitta einhvern úr hinu liðinu. Sá sem er hittur skiptir um lið.

5. Eitur í flösku

Einn er’ann og hinir safnast í kring. Þegar ákveðin þula eða kall kemur, má sá sem er’ann byrja að klukka hina. Þetta var oft mikill öskurleikur, sérstaklega þegar allir þóttust vera rosalega hugrakkir en hlupu svo eins og undan geitungi.

6. Feluleikur

Gamli klassíkerinn. Einn telur, hinir fela sig, og svo hefst dramatísk leit um garða, skúra, bíla og bak við þvottasnúrur.

7. Eltingaleikur

Einn er’ann og reynir að klukka hina. Einfaldur, hávær og fullkominn leikur til að eyða allri orku sem foreldrar vonuðu að myndi klárast fyrir kvöldmat.

8. Sláboltinn

Íslensk útgáfa af hafnarbolta/brennó-stemningu, oft spiluð með priki eða kylfu og bolta. Leikurinn gat verið mjög misjafn eftir hverfi — reglurnar voru stundum meira samkomulag en lögfræði.

9. Hafnarbolti

Boltaleikur með liðum, hlaupi og stöðvum. Mjög vinsæll í skólum og hverfum, sérstaklega þar sem var stór grasflöt og einhver sem átti bolta.

10. Brennó

Tveir hópar kasta bolta og reyna að hitta andstæðinga. Ef þú varst hittur fórstu út eða yfir á ákveðið svæði, eftir því hvaða reglur hverfið hafði ákveðið þann daginn.

11. Snú snú

Tveir sveifla langri sippubandi og einn eða fleiri hoppa inn í. Oft fylgdu þulur, keppni og alls konar “nú máttu ekki klikka” pressa.

12. París

Hoppað í reiti sem teiknaðir voru á stétt eða malbik með krít. Leikurinn snerist um jafnvægi, einbeitingu og að stíga ekki á línu — sem var auðvitað alltaf tilefni til rifrildis.

13. Ein króna

Leikur sem var til í ýmsum útgáfum eftir hverfum. Oft fól hann í sér að fela, kasta eða finna pening/mynt, og reglurnar gátu breyst eftir því hver átti krónuna.

14. Skessuleikur

Einn var skessan og hinir reyndu að komast framhjá eða sleppa undan henni. Í þjóðfræðisafni Ísmús eru útileikir eins og skessuleikur, fallin spýta, feluleikir og yfir nefndir í frásögnum.

15. Skollaleikur

Gamall eltinga- eða hlutverkaleikur sem kemur fyrir í frásögnum um íslenska leiki. Nafnið eitt hljómar eins og leikur sem byrjaði sakleysislega en endaði með því að einhver kom grátandi heim með gras í hárinu.

16. Köttur og mús

Krakkar mynda hring og einn er köttur, annar mús. Músin reynir að sleppa undan kettinum með hjálp hópsins. Þetta var félagsleg útgáfa af hasar — með dramatískum svikum þegar einhver opnaði vitlaust skarð.

17. Kónguló, kónguló, má ég koma yfir?

Einn stendur í miðjunni og hinir biðja um leyfi til að komast yfir. Sá í miðjunni gefur skilyrði, til dæmis “bara þeir sem eru í rauðu,” og reynir svo að klukka þá sem hlaupa.

18. Hver er undir teppinu?

Oft leikinn úti í útilegum eða á leikjanámskeiðum. Einn lokar augunum, einhver fer undir teppi eða jakka, og sá sem giskar þarf að finna út hver vantar.

19. Að kasta steinum í mark / dósir

Óformlegur hverfisleikur þar sem dósir, steinar eða prik urðu að keppnisbúnaði. Ekki endilega öryggisvottað, en mjög “gamla Ísland”.

20. Byggja kofa

Kannski ekki leikur með formlegum reglum, en algjör útileikjaklassík. Börn söfnuðu spýtum, brettum, teppum og drasli og byggðu “heimili” sem fullorðnir kölluðu hættulegt rusl en börnin kölluðu höfuðstöðvar.

21. Rúllubrettakeppni / kassabílar

Kassar, hjól, plankar og smá kæruleysi. Börn bjuggu til bíla eða farartæki og renndu sér niður brekkur. Þetta var STEM-nám áður en einhver fann upp orðið STEM.

22. Teygjutvist

Tveir halda teygju um ökklana og sá þriðji hoppar ákveðið mynstur. Þetta var mjög vinsælt, sérstaklega á skólalóðum.

23. Sippa

Einfalt band, endalausar útgáfur. Hver gat sippað lengst, hraðast eða með flóknustu hreyfingunum.

24. Kapphlaup milli ljósastaura

Engin flókin regla: “Fyrstur að staur vinnur.” Þetta var óopinbert Ólympíumót hverfisins.

25. Hjólaeltingaleikur

Eltingaleikur á hjólum, oft um götur og stíga. Þetta var áður en allir voru með hjálma, staðsetningardeilingu og foreldra sem fengu tilkynningu ef barnið fór 40 metra frá húsi.

26. Sverðaleikir með prikum

Prik urðu að sverðum, byssum, veiðistöngum eða töfrasprotum eftir því hvaða mynd hafði verið í sjónvarpinu kvöldið áður.

27. Kúreka- og indjánaleikir

Mjög algengir í eldri tíð, sérstaklega eftir bíómyndir og sjónvarpsefni. Í dag væri þetta líklega rætt með meiri menningarlegri varúð, en sem söguleg minning var þetta hluti af leikjaheimi margra barna.

28. Löggu og bófa

Einn hópur var lögregla, hinn bófar. Markmiðið var að ná, sleppa, fela sig eða bjarga félögum úr “fangelsi”.

29. Dúkku- og búðarleikir úti

Steinar urðu peningar, laufblöð matur, sandur hveiti og gömul spýta afgreiðsluborð. Algjörlega ókeypis rekstur — nema ef einhver tók besta steininn.

30. Leika sér í lækjum og pollum

Búa til stíflur, brýr og báta úr laufblöðum eða spýtum. Þetta var íslenska útgáfan af verkfræði, vatnsaflsfræði og blautum sokkum.