Lengsti klukku­tími ævinnar

Dimalimm (Returning to Lulu á ensku) er sannkölluð fjölskylduframleiðsla. Mikael Torfason skrifar handritið, tekur upp myndina og leikstýrir eiginkonu sinni, Stefaníu Berndsen, í aðalhlutverkinu. Stefanía sér jafnframt um búninga og förðun og saman bera þau hjónin ábyrgð á leikmyndinni. 

Dætur þeirra hjóna, Ída og Ísold Berndsen Mikaelsdætur, eru síðan í aukahlutverkum ásamt þerapistanum Páli Þór Jónssyni sem bregður fyrir í myndsamtölum.

Fjölskyldan bar þó ekki ein ábyrgð á gerð myndarinnar. Framleiðendur hennar eru Mikael sjálfur, Þórir Snær Sigurjónsson hjá ZikZak og Arnar Benjamín Kristjánsson. Hin reynslumikla Elísabet Ronaldsdóttir klippti myndina ásamt Línu Thoroddsen, Kári Jóhannsson sá um hljóðhönnunina og Gabriel Cazes um tónlistina.

Dimmalimm segir frá hinni 35 ára Evu Medeu (Stefaníu) sem kemur heim af geðsjúkrahúsi og lokar sig inni í íbúð í Vínarborg. Milli þess sem hún tekst á við geðveiki sína ræðir hún við þerapistann Dr. Paul (Páll Þór) og dóttur sína Lulu (Ísold/Ída) í myndsímtölum.

Dimmalimm – Returning to Lulu var frumsýnd hérlendis 12. febrúar í Bíó Paradís og verður eitthvað áfram í sýningu.

Draugar Covid-faraldurs

Þó heimsfaraldur Covid-19 hafi byrjað fyrir rúmum sex árum og klárast formlega þremur árum síðar virðist hann manni órafjarri í dag. Fáir atburðir hafa samt haft jafnmikil áhrif á samtíma okkar. Veiran tók svo stórt pláss í lífi allra að um leið og faraldrinum lauk hvarf hún eins og dögg fyrir sólu. Fólk hafði fengið nóg og vildi helst ekki hugsa meira um veiruna skæðu.

Covid-19 setti líka rækilega mark sitt á kvikmyndaiðnaðinn. Til langs tíma breytti hann neysluvenjum fólks - bíóhúsin hafa ekki enn jafnað sig á því. Til skamms tíma var hætt við fjölda verkefna meðan önnur voru slegin á frest. Einhverjar myndir voru þó teknar upp í Covid með fámennum töku- og leikhópum og var faraldurinn oft hluti af sjálfum myndunum.

Þekktasta Covid-verkið er sennilega gamansöngleikurinn Bo Burnham: Inside (2021) þar sem grínistinn Bo Burnham tók upp lífið í einangrun með söngatriðum og sketsum um líf sitt og málefni líðandi stundar. Þá var gamanmyndin Locked Down (2021) skrifuð, tekin upp og gefin út í faraldrinum og fjallar um par sem býr í Lundúnum í miðju útgöngubanni – Together (2021) er bresk kvikmynd um nákvæmlega sömu kringumstæður.

Fjölmargar myndir sem komu út um þetta leyti snertu á ástandinu, svo sem Borat Subsequent Moviefilm (2020), Kimi (2022) og Glass Onion (2022). Eftir að faraldrinum lauk dofnaði Covid-áhuginn skiljanlega. Þó má nefna tvær nýrri myndir sem gerast báðar í Covid: Snertingu (2024) í leikstjórn Baltasars Kormáks og Covid-vestrann Eddington (2025) sem tæklar faraldurinn og hvernig samfélagið pólaríseraðist í kjölfarið. 

Loks verð ég að nefna War of the Worlds (2025) með Ice Cube í aðalhlutverki sem er nýjasta aðlögunin á Innrásinni frá Mars eftir H.G. Wells. Hún er svokölluð skjálífsmynd (e. screen life movie) að því leyti að hún gerist öll á skjá sem aðalpersónan fylgist með. Myndin var tekin upp í Covid en sat síðan ókláruð uppi í hillu þar til hún kom út í fyrra við hryllilegar viðtökur. 

Sjá: Hvers vegna fær Innrásin frá Mars núll í einkunn?

Dimmalimm – Returning to Lulu hefur núna bæst í þennan hóp Covid-tengdra mynda en hún var tekin upp í Vínarborg í Austurríki í nóvember 2020 í miðju útgöngubanni. Myndin snertir ekkert á faraldrinum né ber sérstök merki hans, nema hvað hún er öll tekin upp innandyra og inniheldur fámennan leikhóp. Rétt eins og með War of the Worlds veltir maður því fyrir sér af hverju hún kemur út núna, rúmum fimm árum síðar.

Tómur salur

Undirritaður skellti sér á Dimmalimm í Bíó Paradís klukkan 16:30 fyrir akkúrat viku síðan og dró með sér tvo vini, lækni og sviðshöfund (til að mynda breiðan rýnihóp). Einn fékk sér bjór, annar popp og kók, og sá þriðji gefins bakkelsi frá bíóinu - reyndar smökkuðu allir á bakkelsinu.

Væntingar mínar fyrir Dimmalimm voru hófstilltar. Ég hafði séð aðeins úr stiklu myndarinnar og lesið brot af þeim viðtölum sem aðstandendur myndarinnar fóru í fyrir frumsýninguna, viðtal Jakobs Bjarnars við Mikael á Vísi, samtal Mörtu Maríu við Stefaníu í Dagmálum og svo heimsókn Mikaels í Vikuna hjá Gísla Marteini.

Þessi markaðsherferð á þremur stærstu miðlum landsins virtist þó ekki hafa skilað sér þann daginn. Þegar við komum inn í salinn (sem tekur að minnsta kosti hundrað manns) reyndumst við þrír vera einu áhorfendurnir. Eftir á að hyggja reyndist það heppilegt því þegar leið á myndina var gott að geta rabbað saman um myndina án þess að trufla aðra gesti.

Dimmalimm hefst á því að áhorfendur fylgjast með konunni Evu snúa aftur í tóma, hvítmálaða íbúð sem samanstendur af gangi, nokkuð rúmgóðu baðherbergi, litlu eldhúsi og stóru alrými tveggja samtengdra herberga. Myndin á sér stað að megninu til í alrýminu og inni á baðherberginu.

Klisjur og klunnalegur texti

Fljótlega eftir að myndin hefst lýsir Eva veikindum sínum og hvernig hún missti frá sér fjölskyldu sína og dóttur. Allar lýsingar hennar eru hins vegar á svo almennum nótum að áhorfendur eru lítils fróðari um hana sem persónu, fjölskylduna eða það sem gerðist í fortíðinni.

Dimmalimm er sögð lauslega byggð á gríska harmleiknum Medeu eftir Evripídes í kynningarefni myndarinnar. Medea myrðir þar börn sín og nýja brúður Jasonar, fyrrverandi manns síns, eftir að hann fer frá henni. Við áhorf myndarinnar er Medeu-tengingin frekar takmörkuð, sérstaklega ef maður kemur kaldur inn, en sennilega á hún að halda áhorfendum sem þekkja söguna í óvissu um það hvort geðveiki söguhetjunnar hafi hryllilegar afleiðingar.

Eva sér ofsjónir (sem hefðu mátt vera meiri), heyrir undarleg hljóð og talar bæði við sjálfa sig og ljósmynd af dóttur sinni, Lulu. Stór hluti myndarinnar er undirlagður einræðum Evu sem eru í raun samhengislaust þrugl. Textinn er sömuleiðis svo klisjukenndur og stífur að hann verður verulega kjánalegur. Samanber tvö dæmi af mörgum: „It was so long ago, when my mind was insane, when I was crazy“ eða „There are thousand words for water but only one for mamma“.

Eva talar í byrjun á íslensku, ofan á það bætist sögumannsfrásögn hennar á ensku og á endanum skiptir hún alveg yfir á ensku. Lógíkin fyrir þessu er ekki skýr þar en virðist eiga vera til marks um geðrænt ástand hennar. Á enskunni verður bæði textinn og leikurinn strax mikið stífari og lélegri. 

Á einum tímapunkti segist Eva ekki geta hugsað á íslensku, þýsku eða ensku. Þess vegna byrjar hún að skrifa hugsanir sínar í tvíundakóða (kóði sem samanstendur bara af 1 og 0) í dagbók, með varalit á baðherbergisspegilinn og með penna á eigin líkama. Stílbragðið á að undirstrika firringu hennar en dregur upp svo absúrd og steríótýpíska hugmynd um geðveika manneskju að maður kaupir það ekki.

Kjánalegustu atriðin í Dimmalimm

1. Eva setur á sig varalit meðan hún horfir í myndavélina og talar um það hvernig fegurðin dofnar með aldrinum.
2. Allsber Eva krotar tvíundarkóða með penna á allan líkama sinn.
3. Eva málar listaverk á striga meðan hún talar um að konur fornaldar hefðu fundið upp listina og rústar síðan málverkinu.
4. Eva afklæðist og skríður nakin eftir gólfinu.

Klukkutími sem líður hægt

Þó hægt sé að búta myndina niður í upphaf, miðju og endi þá inniheldur hún hvorki mikla framvindu né átök sem knýja söguna áfram. Uppbrotsleysið og endurtekningasamar senurnar gera að verkum að Dimmalimm, sem er um 66 mínútur að lengd, líður löturhægt áfram. Til marks um skemmtanagildið þá yfirgáfu báðir sætisfélagar mínir salinn á einum tímapunkti til að svara í símann.

Eva hættir snemma í myndinni að taka töflurnar sínar, gubbar þeim í klósettið og sturtar restinni. Þar mætti halda að um vatnaskil sé að ræða en lítil breyting verður á myndinni eða persónu Evu fyrir utan það að sljóvgaður talandinn verður nokkuð örari. Eva ræðir um þetta við sálfræðinginn Dr. Paul (Páll Þór Jónsson) í tveimur yfirborðskenndum Facetime-spjöllum. Fyrir utan það hvað Páll er ósannfærandi leikari er fyndið að heyra þau ræða saman á ensku með þykkum íslenskum hreim. 

Það sem brýtur helst upp einsleita framvinduna eru samskipti Evu við dótturina Lulu, bæði í fortíð (Ísold) og nútíð (Ída), en það eru jafnframt bestu senur myndarinnar. Þar finnur maður loksins fyrir einhverju raunverulegu, alvöru samskiptum og tilfinningu. 

Í einu endurliti baðar Eva dóttur sína og segir henni söguna af Dimmalimm (sem eins og Medeu-tengingin þjónar litlum tilgangi). Samskiptin eru hjartnæm og einlægnin skín í gegn. Senunni er þó spillt þegar klippt er á skot í fyrstu persónu þar sem áhorfendur horfa frá sjónarhorni Jasonar á nærfataklædda Evu áður en hann þuklar á brjóstum hennar og þau ríða. Baðsena barnsins er þannig tengd við kynlíf foreldranna á frekar undarlegan og sjokkerandi máta.

Myndspjall Evu við tólf ára dóttur sína er þó sennilega besta sena myndarinnar. Mæðgurnar ræða þar saman á íslensku, ensku og þýsku og Eva barmar sér yfir því að dóttirin tali ekki móðurmálið áður en hún syngur afmælissönginn á þýsku. Stefanía nær í senunni að koma til skila stolti, skömm og hömluleysi meðan þögn dótturinnar segir meira en þúsund orð.

Myndinni lýkur síðan á því að Lulu hefur fyrirgefið móður sinni, Eva virðist búin að vinna bug á sínu meini, og yfirgefur íbúðina fyrir birtuna handan útidyranna meðan hjartnæmt lag spilast undir. Endir sem manni finnst hvorki búið að vinna fyrir né vera í takt við það sem á undan hefur gengið.

Það er þó ekki allt slæmt við Dimmalimm. Systurnar sem leika Lulu eru ansi góðar og Stefanía á nokkra spretti, hljóðhönnun Kára Jóhannssonar er ágæt og tónlist Gabriels Cazes hæfilega drungaleg. Allt hvílir þetta þó á rotnum grunni ömurlegs handrits sem dugar ekki fyrir svona langri mynd.

Ýmsar spurningar vakna við áhorfið sem maður fær engin svör við í myndinni. Jafnframt vakna ýmsar spurningar til viðbótar eftir áhorfið. Af hverju var þetta ekki stuttmynd? Af hverju er verið að gefa þessa mynd út núna? Af hverju er ZikZak að framleiða þessa mynd? Af hverju er Elísabet Ronaldsdóttir að taka að sér þetta verkefni? Af hverju fær þessi mynd eftirvinnslustyrk frá kvikmyndasjóði? Af hverju er verið að sýna hana í bíó? 

Niðurstaða

Dimmalimm er heimagerð fjölskyldumynd sem var tekin upp í Covid-faraldrinum og hefði annað hvort mátt stytta niður í korters stuttmynd eða gefa út frítt á vefnum. Handrit myndarinnar er næfurþunnt og stendur engan veginn undir klukkutíma lengdinni, textinn er klunnalegur og senurnar bæði einsleitar og endurtekningarsamar. Þá er birtingarmynd geðsjúkdóma í myndinni sérstaklega steríótýpísk og klisjukennd.