Enginn dregur stein í efa

Þjóðskáld á tímamótum, degi hallar. Skáld sem fylgt hefur ljóðvinum á heillandi ferðalagi hálfrar aldar um innland íslenskrar náttúru og sögu - þar sem stórhuga maðurinn leitar átta í skjálfandi smæð (29).

Íslenskastur allra skálda, meistari myndmálsins, myndhöggvari orðsins, yrkir landið inn í ljóðið og lesanda sinn, yrkir nú haustgarðinn af engu minni list en fyrsta sprotann. Dýrlegur skáldskapur, bókstaflega göldróttur.

Skáldið horfir til framtíðar með því að líta yfir farinn veg, rýnir í óradjúp jarðtímans (33), finnur skáldinu stað í sögunni og dregur af henni lærdóm. Hrífur lesandann með sér í flugsýn yfir ævidag skáldsins, frá morgun-draumi að kvölddyrum, horfir um öxl á ferðalag sitt og förunauta, vegferð mannsins gegnum stríð og frið, almátt ástar og náttúru, auðmýkt ljóðsins. Býður lesandanum hlutdeild í óvæntum galdri: opinberar honum tign náttúrunnar í fegurð ljóðsins, vekur honum sannfærandi hughrif, birtir honum mynd af yfirburðum náttúrunnar í orði og sannar með því yfirburð orðsins.

Beinum sjónum að eilífðarmálum skáldmælandans (mælir í 1.pers. fleirtölu): Spyr um guð í guðlausum heimi og finnur svar í sköpunarverkinu sjálfu og blessaðri skepnunni: kyrrðarvizku, innar dögum (16), ástinni: alhvítur fugl ... í fullsælu sem hann trúir að vari frá eilífð til eilífðar (31). Skáldið skynjar afl handan mannsins ...okkur var hrundið... (6) en þótt hann standist ekki án draums (9,51) er holdið mold. Guð er orð úr fortíð (53), trúarbrögð mannleg íhlutunarsemi (16), himnafaðir úr bók, maðurinn manndýr sem bugaði myrkur sjálfs sín (25). Undir sundurleitum himnum (15) kröfðust „við förunautar" fyrrum svara og heimtuðum staðgengil guðs, en ... Hvílumst. Hlustum ef við getum á lífið - hina löngu hugsun (23): almættið er fellt í alla skepnu (15), sköpunarverkið er guð.

Og hvað þá með okkur? Erum (vorum) við því samboðnir? Skáldið svarar því með/í svo fullkomnum skáldskap (44) að galdurinn endurtekur sig: orðið sigrar sjálft sig. Fullkomið ljóðið svarar öðru en öðru nær (44).

Er list þá uppsteytur gegn ríki náttúrunnar, dulvitaður jafnvel, atlaga að reglu appólóníusar, díónýsísk brella? Getur ljóð sem býður náttúrunni sigurlaun - hásæti guðs og manns - verið til vitnis um eigin sigur (orðsins/mannsins) í sama boði? Það er ekki spurning bókarinnar en ef til vill ekki alvitlaus samt.

Þegar ljóð eftir Hannes Pétursson birtust fyrst á prenti í tímariti árið 1954, skáldið þá 22 ára, var haft eftir Steini Steinari: „Ég hef aldrei vitað íslenzkan mann á hans aldri yrkja jafnvel". Það stendur. En það er vandi að gylla gull - flest er það í brotum sem við berum okkur í munn (23) - og um töfra þessarar nýju ljóðabókar Hannesar er enginn til vitnis utan bókin sjálf á eintali við lesandann ...silfurþráður inn í sannhreinan sunnanblæ... (39).

Sigurður Hróarsson